vannghecuocsong

http://vannghecuocsong.com


Luận văn về Đốt (*) - Đỗ Hoàng

PHÊĐÔR MIKHAILÔVÍCH ĐÔXTÔIEPXKI - (Fyodor Mikhaylovich Dostoyevsky - Федор Михайлович Достоевский ) VỚI TÁC PHẨM: "ANH EM NHÀ KARAMMAZỐP" (Братья Карамазовы)

Đỗ Hoàng
Đôxtôiepxki - Достоевский , chiếm một vị trí lỗi lạc trong văn học Nga, như một người kế tục truyền thống nhân đạo và hiện thực, như một nhà văn phê phán quyết liệt xã hội tư sản - địa chủ, cất cao tiếng nói mạnh mẽ chở che con người bình dị thường bị cuộc đời ô trọc làm nhục, giày xéo và đày đọa, luôn luôn bị coi khinh, bị xúc phạm.
PHÊĐÔR MIKHAILÔVÍCH ĐÔXTÔIEPXKI - (Fyodor Mikhaylovich Dostoyevsky - Федор Михайлович Достоевский ) VỚI TÁC PHẨM: "ANH EM NHÀ KARAMMAZỐP" (Братья Карамазовы)

                                                       Đỗ Hoàng
    Đôxtôiepxki - Достоевский , chiếm một vị trí lỗi lạc trong văn học Nga, như một người kế tục truyền thống nhân đạo và hiện thực, như một nhà văn phê phán quyết liệt xã hội tư sản - địa chủ, cất cao tiếng nói mạnh mẽ chở che con người bình dị thường bị cuộc đời ô trọc làm nhục, giày xéo và đày đọa, luôn luôn bị coi khinh, bị xúc phạm.
   Đôxtôiepxki đã tạo nên một loại tiểu thuyết mới và đã nêu lên một cách hết sức đầy đủ và sâu sắc những mâu thuẫn của đời sống hiện đại và những rung động sâu kín của tâm hồn. Đó là tiểu thuyết bi kịch, tiểu thuyết của những xung đột dữ dội, gay cấn, sâu sắc, căng thẳng... Với sự chính xác như nhà phẫu thuật, Đôxtôiepxki đã khám phá ra đời sống nội tâm sau kín của con người, chỉ ra những điều kiện xã hội hình thành nên tính cách của con người.
   Sáng tác của Đôxtôiepxki có ý nghĩa quốc tế lớn lao. Cho đến ngày nay người ta mới thấy hết tầm vóc vĩ đại của nhà văn Nga này. Họ mới đánh giá được phần nào quy mô triết lý, cái nhìn sâu sắc soi thấu những miền bí ẩn trong tâm tư tình cảm vốn sống động và thật là đa dạng của con người. Các nhà văn trên thế gới thuộc tất cả các trường phái: lãng mạn, hiện thực, hiện sinh chủ nghía đều khai thác mặt này, hay mặt khác ở trong tác phẩm bất hủ của Đôxtôiepxki là để tự suy tôn mình lên.  Bởi vì ở Đôxtôiepxki không một vấn đề nào, không một ý tưởng nào mà không được soi rọi, chiếu sáng, phân tích đầy đủ của các nhân vật của Đôxtôiepxki và được đẩy lên ở mức độ căng thẳng.
   Thế nhưng, ngay ở quê hương, tổ quốc của Đôxtôiepxki, người ta vẫn chưa đánh giá hết tầm vóc của Đôxtôiepxki. Sách của ông in ra ít. Những người nghiên cứu về ông không nhiều.Ở nước ta (Việt Nam), nhất là miền Bắc trước đây khó có thể  tìm ra thấy sách của Đôxtôiepxki. Tình hình cởi mở vài năm lại đây cho ta được đọc một vài tác phẩm  của ông được chuyển qua Việt ngữ. Nhưng Đôxtôi epxki rất phức tạp. Tác phẩm của ông đọc rất hấp dẫn nhưng thật khó hiểu. Đọc vài ba lần cũng chưa có thể nói là đã hiểu hết ý tình của Đôxtôiepxki gửi gắm, kiến giải. Việc khó này không chỉ khó đối với người Việt Nam đọc, nghiên cứu về Đôxtôiepxki mà ngay tại nước Nga và phương Tây - những  học giả lớn cũng có những ý kiến đánh giá khác nhau.
  Bản thân tôi được đọc Đôxtôiepxki, làm luận văn về Đôxtôiep xki là một niềm vinh hạnh nhưng cũng một việc làm quá sức và trình độ của mình. Nhưng là người yêu mến Đôxtôiepxki, người sùng bái ông, tôi vẫn mạnh dạn nêu lên những suy nghĩ, kiến giải của mình khi làm luận văn về Đôxtôiepxki. 
     Đôxtôiepxki để lại cho đời ssau hàng chục kiệt tác, hàng chục nhân vật mang tầm vóc thế kỷ. Nhân vật của ông sáng tạo ra khổng lồ về mọi mặt...Những nhân vật vị tha, trong sạch, cao ngạo, điển hình cho tính cách người Nga và của nhân loại. Với những nhân vật phản diện thì ích kỷ, hẹp hòi, tàn nhẫn thực thi cái ác đến cùng. Với tài năng vĩ đại, với những vốn sống trải nghiệm phong phú, với trái tim giàu nhân hậu, Đôx tôiepxki  đã ạo  ra những nhân vật điển hình biệt lập, không ai giống ai. Một Raxkôlminôv  tham quyền lực, thích làm cái ác, một Hoàng thân Mưskhin luôn luôn day dứt, xót thương trước cái cảnh đời, cảnh người đau khổ quằn quại, một Xmerđiakôp căm thù con người, một I van Fiôđôvits báng bổ đòi bỏ Chúa, một Đimitri  Fiôđô vits cuồng loạn ;một Fiôđor Pavlôvits ham nhục dục. Và một Zôxima kính Chúa sáng danh với tấm lòng quảng đại, vị tha, trong sạch...
  Tôi không thể phân tích hết các nhân vật nổi tiếng của Đôxtôiepxki mà chỉ đi sau phân tích đánh giá thấu hiểu nhân vật Zôxima - Nhân vật mà Đôxtôiepxki gửi gắm nhiều nỗi ước mong,  lòng từ thiện của mình cho hậu thế.  Zôxima là nhân vật trung tâm chiếm một phần quan trọng trong kiệt tác " Anh em nhà Karamazôp" của nhà văn. Để hiểu thấu nhân vật Zôxima, chúng ta không thể không tìm hiểu thêm cuộc đời riêng của Đô xtôiepxki.  Bởi vì khi xây dựng nhân vật cha Zôxima, Đôxtôiepxki đã lấy một phần cuộc đời của mình lăn lộn trong bão táp đời thật,  lấy khát vọng lý tưởng của mình làm nguyên mẫu cho nhân vật điển hình này. Có thể nói cha Zôxima là hiện thân cả Đôxtôiepxki cả thời trẻ trai cho đến thời cuối đời. Cha Zôxima hiện thân Đôxtôiepxki cả về hình mạo, cả về tâm tính, ước vọng sống, cả về nỗi khổ, niềm đau trong cuộc đời.
   Đôxtôiepxki sinh ngày 30 - 10 - 1821 (có sách ghi là 11 -11 - 1821) tại Matscơva. Năm 17 tuổi, ông vào trường công binh tại Petecbourg. Năm 1844 giải ngũ theo nghiệp văn. Ông thành công ngay tác phẩm đầu tay: Dân nghèo  năm 1846 . Năm Đôxtôiepxki 27 tuổii bị bắt giữ vì ông tham gia vào một nhóm chống lại chính quyền Sa hoàng  và  bị đày đi Xibiri . Sau bốn năm khổ sai, ông phục vụ với tư cách là người lính binh nhì tại Omask. Năm 1857, kết duyên với một góa phụ mắc bệnh lao Marie  Isaeva. Năm 1860 trở lại Petecbourg. Năm 1862 thăm Tây Âu. Ngoài 40 tuổi kết duyên với Anna Grigorievna. Anna Grigorievna là người vợ hoàn hảo, người thơ ký tận tụy của Đôxtôiepxki. Ông mất tại Petecbourg ngày 28 - 1 - 1881.
 Từ khi sinh thành cho đến khi mất, Đôxtôiepxki sống trong một thế kỷ nước Nga sôi sục với những cuộc khởi nghĩa, cuộc biểu tình. Dư âm của những cuộc đấu tranh thế kỷ trước như vẫn còn vang vọng. Chế độ Sa hoàng ngày càng tỏ rõ sức mạnh chuyên chế của mình. Ngục thất của chính quyền phong kiến, tư bản đang mở rộng để tống giam những người chống lại chế độ đương thời. Đôxtôiepxki đã tham gia vào phong trào khởi nghĩa, hoạt động trong những hội kín chống lại chính quyền đương thời. Mục kích được những cảnh sống của những kẻ bạo loạn, chính mình ông chứng kiến và sống trong môi trường của một người tử tù giảm án. Đôxtôiepxki thất vọng trước cái ác và có phần bất lực khi thấy cái ác hoành hành thế gian. Câu hỏi suốt đời trăn trở trong cõi lòng, cõi tâm linh sâu xa của Đôxtôiepxki là nỗi thống khổ của con người. Làm thế nào để cứu vớt con người? Cái thiện cứu vớt con người hay cái ác? Có Chúa không? Những kẻ tự xưng là ân nhân của nhân loại, kẻ ấy là ai? Những kẻ đao phủ, những kẻ khoác áo đấu tranh cho tự do, những kẻ ấy có phải là ân nhân của nhân loại không? Con đường đến vương quốc cái thiện là con đường như thế nào? Đó là câu hỏi vĩnh cửu suốt đời Đôxtôiepxki nung nấu, trăn trở, mong muốn bày giải. Và chính kiệt tác "Anh em nhà Karammarốp", tác phẩm vĩ đại nhất của Đôxtôiepxki tổng kết cả cuộc đời viết văn của ông. Nó tụ hội tất cả những ý tưởng mà Đôxtôiepxki ấp ủ, gửi gắm và bày giải. Nhân vật cha Zôxima chính là câu trả lời co bao nhiêu năm Đôxtôiepxki gửi gắm. Chính cái thiện hiện thực và cái thiện lý tưởng, và một đấng Chúa cứu thế sẽ là ân nhân cứu rỗi con người ra khỏi u mê, lầm lạc, ra khỏi cái ác.
  Nhân vật cha Zôxima hiện lên trong tác phẩm hết sức hiền minh và hết sức sáng chói. Ta biết rằng toàn bộ nhân vật của Đõtôiepxki là sự " tự ý thức" (1), nhân vật của Đôxtôiepxki là một hàm số vô tận, không một giây nào trùng hợp với bản thân mình. Xây dựng nhân vật cha Zôxima, Đôxtôiepxki để cho nhân vật phát triển theo sự tự thân vận động như tiến trình phát triển khách quan của nó. Cha Zôxima đối lập với tất cả các nhân vật khác trong tác phẩm, những, nhân vật trác táng như Đimitri Fiôdôrôvits, ham nhục dục như Fiôđô Pavlôvits, mạt sát Chúa như  Ivan Fiôdôrôvits, hoan lạc như Grusence... và cũng khác cả Aliôsa, người con thành kính của Chúa mà Zôxima hết lòng yêu mến. Hai nhân vật trung tâm của lòng vị tha, của tình nhân ái còn sót lại giữa một cuộc đời nhăng nhúc, giữa một gia đình ô trọc. Nhưng hai tấm lòng, hai tâm hồn, hai nhân cách rất khác nhau, rất độc đáo, không trộn lẫn nhau, mặc dầu rất hóa đồng với nhau.. Đo là thành công của Đôxtôiepxki khi xây dựng nhân vật cha Zôxima. Cha Zôxima hiện thân của cái thiện. Cái thiện được chắt lọc được trắc nghiệm  từ cuộc sống thực, cuộc sống của những người trần mắt thịt trên trái đất này, chứ không phải một cái thiện lòng nhân từ từ đâu đâu ở cõi xa xăm hay cao vời! Lòng nhân ái của Aliôsa thật tuyệt vời và thật khó tìm. Chỉ thoáng qua vài cử chỉ của nhân vật Aliôsa là chàng trai được Đôxtôiepxki dành cho nhiều thiện cảm. Aliôsa là một bông sen trong vũng bùn nhà Karammazốp. Aliôsa yêu con người nhưng không xa lạ với những khát vọng của con người. Anh có lòng nhân ái trắng trong, đẹp đẽ. Nhưng có một điều khác cha Zôxima là Aliôsa chưa trải qua trường đời thương khó.Mà cái trường đời thương khó kia mới là cái cám dỗ thử thách tấm lòng nhân ái của con người. Cái trường đời kia còn thử thách cả Chúa Cứu thế anh minh nữa. Aliôsa tuyệt hảo như vậy, nhưng chưa phải hiện thực cuộc đời. Mà hiện thực cuộc đời không phải là con cừu non.
  Cha Zôxima thì ngược lại. Cha Zôxima từ trong bùn đen cuộc đời hóa thân để đến với cái thiện, để có lòng nhân ái. Lòng nhân ái có mắt, hiền minh; lòng nhân ái được tu luyện nên thành chính quả. Chính điểm này nó thật hơn lòng nhân ái của Aliôsa. Mặc dầu lòng nhân ái của Aliôsa cũng thật cao đẹp. Nhưng chính cha Zôxima mặc dầu rất yêu quí Aliôsa coi Aliôsa như người con tinh thần của minh, nhưng cha Zôxima là người từng trải nghiệm cuộc đời, tu hành nên chính quả, hơn ai hết, cha hiểu muốn có lòng nhân ái, muốn từ thiện, từ tâm, muốn trở thành đấng cao siêu  thì người tu hành cũng phải sống trong đời thật như những kiếp người trần mắt thịt khác. Vì hiểu hết các lẽ tự nhiên của tạo hóa sinh thành, công phu, công đức như vậy nên Trưởng lão Zôxima khuyên Aliô sa: - Con có trách nhiệm vô cùng lớn lao phải làm trọn trong đời, con phải lưu lạc nhiều, con phải lấy vợ. Con phải chịu đựng trước khi trở lại tu viện. Chúa Ki tô ở trong con. Hãy hết lòng vì Chúa. Chúa sẽ che chở cho con. Con phải trải qua nỗi đau xót lớn lao và sẽ hạnh phúc trong nỗi đau xót ấy... Hãy tìm hạnh phúc trong khổ đau".
  Cha Zôxima đã sống thực như thế. Để có được chức Trưởng lão trong giới tu hành, để có khả năng ngoại cảm lần đầu tiếp xúc với người nào đó, Trưởng lão đã đoán ra được người đó cần gì, có nỗi đâu khổ như thế nào, những  điều bí mật của họ, cha đền biết và chở che, ngay cả những kẻ phạm tội, Zôxima cũng quyến luyến bởi cha Zôxima đã từng lăn lộn, trải nếm trong cuộc đời. 
     Đấy chính là những thành công nhất của Đôxtôiepxki khi xây dựng nhân vật cha Zôxima... Đôxtôiepxki không thần thánh hóa những người tu sĩ. Dù người ấy đã thành đạt trong đường khổ tu. Đôxtôiepxki nhìn những vị chân tu theo cách nhìn, cách nghĩ của ông. Đôxtôiepxki hiểu thấu cuộc đời trần tục hơn.
   Cha Zôxima trước khi trở thành vị chân tu đạo cao đức trọng, Cha đã sống một cuộc đời thường dữ dội như bao kiếp đời thường khác trong một xã hội mà cái ác ngự trị. Cha đã đăng lính và đã trở thành sĩ quan. Cha đã từng làm việc ác, đã từng đánh người. Đánh gã lính hầu Afanaxi của mình. Cha là sĩ quan thiếu úy Zôxima. Thời sống trần tục, Zôxima sống như tất cả những người cùng giới: Rượu chè, trai gái, phá phách, ngỗ ngáo. Zôxima đã từng buông thả sống trong hưởng lạc với tất cả ham muốn của tuổi trẻ, vô chừng mực như không biết dừng lại. Cuộc đời thực là miếng đất màu mỡ cho cái ác sinh sôi nảy nở.  Nhưng cái gì để cho cha Zôxima thức tỉnh? Đến đây, ta thấy Đôxtôiepxki không ngại ngần nói rằng sự cảm hóa  đó chính là lòng lành của Chúa. Zôxima may mắn ham đọc sách và có được cuốn Kinh Thánh. Chính nhờ cuốn sách này, đã thức tỉnh ở trong cõi tâm thức cho một kẻ sống giữa đời mà cái ác được tung hoành. Chính lần gây đổ máu người (máu Afanaxi)  Zôxima đã tỉnh ngộ. Zôxima bớt đi một lần gây đổ máu nữa. Chính nhờ sự sám hối  ấy mà đã cứu một mạng người vô tội, cứu một gia đình đang hạnh phúc.  Zôxima kêu lên: " Mẹ ơi! Ruột thịt của con ơi! Đúng là mỗi người đều có lỗi với tất cả mọi người và về mọi người. Có điều là người ta không biết đó thôi. Nếu người ta hiểu ra thì trần gian tức khắc sẽ là Thiên Đường. Tôi sắp giết một con người nhân hậu, thông minh".
   Và Zôxima để cả bộ lễ phục giập trán dưới chân gã hầu của mình xin tha thứ. Lòng nhân ái của vị trưởng lão có từ mầm móng ngay lúc ấy. Chính cái giáp trán sám hối lần đầu tiên của kẻ làm việc ác bắt đầu chuẩn bị đi vào con đường thiện được giữ gìn mãi suốt đời vị chân tu. Sau này, khi Đimitri Fiôđôrôvits  sắp làm việc hung hãn (trưởng lão Zôxima nhận ra bằng trực giác) Cha Zôxima đã sụp lạy trước Đimitri như vậy. Đấy chính là cái thiện đã chiến thắng cái ác ngay trong lòng cái ác. Cái thiện có trong cõi tâm linh con người. Con người ta bao giờ cũng có hai mặt. Nho giáo cho rằng: " Nhân chi sơ tính bản thiện"  (2) là có hàm nghĩa của nó đây". Trong con người cái ác, cái thiện đan xen. Phải làm cho cái thiện thắng cái ác. Đó chính là ý đồ của Đôxtôiepxki khi xây dựng nhân vật trưởng lão Zôxima...
  Nhân vật trưởng lão Zôxima của Đôxtôiepxki khác xa cha Phrôlô trong "Nhà thơ Đức Bà Paris" của Vichtô Huygô, nhà văn Pháp; khác cha Ral trong tiểu thuyết  "Những con chim ẩn mình chờ chết" của nhà nữ văn người Úc Colleen McCulough . Cha Phrôlô trong tiểu thuyết "Nhà thơ Đức Bà Paris" của Vích to Huy gô được nhà văn này xây dựng công phu, thật thành công, nhưng cha Phrôlô khác cha Zôxima. Cha Phrôlô không đi trọn con đường  tu hành của mình. Từ vị chân tu, từ kẻ làm việc thiện ban lòng nhân ái cho chúng sinh, cha Phrôlô trở thành kẻ giết người vì lòng ghen tức, đố kỵ mà kiếp tu hành chưa gột sạch. Conn đường tu hành thất bại của cha Phrôlô đi ngược lại với con đường của cha Zôxima.
 Cha Phrôlô thông minh, uyên bác thâu tóm tri thức của nhiều tri thức đương thời. Trí tuệ cha phi thường. Cha đi vào con đường tu hành khi còn trai trẻ. Tuổi trẻ của cha trôi đi trong sự say mê học tập, nghiên cứu, muốn chiếm lĩnh nhiều bộ môn khoa học. Nhưng cũng từ đó cha Phrôlô dần dần mất lòng tin vào Chúa, vào các bậc thánh thần. Bản thân sống ép xác từ nhỏ, thiếu tình thân gia đình, thiếu tình đồng loại, Phrôlô sống như thiếu tính tự nhiên của con người, trái hẳn với mọi quy luật sinh vật. Phrôlô trở thành một con người khô khan lạnh lùng, có khi đạo đức giả. Nguy hiểm vô cùng khi một bộ óc thông minh mà thiếu lòng nhân ái. Chính cái đó làm cho Phrôlô trở nên vị kỷ, nhiều thủ đoạn độc ác tinh vi. Cuối cùng không kiềm chế bản năng nhục dục mà thượng đế đã ban cho "loài sâu bọ", Phrolo đã trở thành một kẻ sát nhân. Phê buýt một chàng sĩ quan chết dưới lưỡi dao oan nghiệt của Cha - Phó giáo chủ Phrôlô là sự lên án mạnh mẽ của Vich to Huy gô đối với cái ác.
    "Phó Giám mục Claude Frôllô tuyệt vọng đến mức mất cả lý trí và nhân tính. Hắn phát hiện ra Esméralda đang trú ẩn trong nhà thờ nên đã ép buộc và đe dọa cô. Với sự che chở của Quasimodo, Esméralda vẫn sống bình an và vẫn yêu Phoebus. Frollo cho thi sĩ Gringoire đến để lừa cô ra ngoài, một mặt hắn lại báo cho bọn cảnh binh biết để truy bắt. Frollo đã đặt điều kiện buộc Esméralda phải ưng thuận mình, bằng không ông sẽ giao cô cho bọn cảnh binh đang truy đuổi cô ráo riết. Esméralda quyết chịu chết chứ không ưng thuận nên Frollo đã giao cô cho một bà ẩn tu điên dại đã tự chôn mình trong ngôi mộ lộ thiên từ khi đứa con gái của bà bị người Bohémien bắt cóc và để lại một đứa trẻ dị dạng (bà đã đem đứa trẻ dị dạng đó để trước thềm nhà thờ Đức bà, Frollo đã đem đứa trẻ về nuôi, đó là Quasimodo). Vì thế người ẩn tu này rất ghét bọn Bohémien nên Frollo nghĩ rằng Esméralda sẽ bị bà hành hạ cho đến chết. Nhưng sau đó, hai mẹ con đã nhận ra nhau nhờ vật kỷ niệm (đôi giày của trẻ con mà Esméralda luôn mang bên người là do mẹ làm cho). Cuối cùng, cảnh binh đã tìm được nơi ẩn nấp của hai mẹ con. Người mẹ hết sức bảo vệ con, nhưng Esméralda vẫn bị bắt đi và bà đã chết ngay vì quá tuyệt vọng. Esméralda bị đem đi treo cổ một lần nữa. Quasimodo biết được đầu đuôi câu chuyện và khi chứng kiến tận nụ cười thâm độc của phó Giám mục khi thấy Esméralda bị đưa ra xử tử, đã xô Frollo ngã từ trên tháp chuông nhà thờ xuống đất. Sau đó, Quasimodo đã ôm xác Esméralda vào cùng chết chung trong hầm mộ. Tám tháng sau, ngôi mộ bị quật lên. Khi thấy 2 bộ xương, người ta đã định tách họ ra. Xương của Quasimodo tan thành bụi."
      Cha Ral trong tiểu thuyết "Những con chim ẩn mình chờ chết" (Tiếng chim hót trong bui mận gai) - (The Thorn Birds) của Colleen McCullough thì lại tinh vi hơn, táng tận lương tâm hơn. Cha Ral giữ kín hành động của mình. Đẩy hành động tội lỗi của mình cho kẻ khác chịu tội. Đứa con của cha Ral để lại cho tiểu thư Mê gil, dù tiểu thư tự nguyện nhưng là một việc làm vô luân mà giới tu hành không cho phép!
      "Xuyên suốt tiểu thuyết Tiếng chim hót trong bụi mận gai là câu chuyện tình giữa Meggie và vị cha xứ Ralph. Meggie cố quên đi tình cảm của mình bằng cách kết hôn với Luke O'Neill - một công nhân trong trang trại, nhưng chẳng bao lâu sau cô và cha Ralph lại đoàn tụ, cuộc tình của họ đã gây ra nhiều bi kịch.
Chuyện tình của Meggie với cha Ralph chỉ có thể diễn tả trong bốn chữ "nỗi đau tuyệt vời" và để có được sự tuyệt vời đó, họ đã phải trả giá cả cuộc đời. Như trong lời đề tựa đã viết: "Có một truyền thuyết về con chim chỉ hót có một lần trong đời, nhưng hót hay nhất thế gian. Có lần nó rời tổ bay đi tìm bụi mận gai và tìm cho bằng được mới thôi. Giữa đám cành gai góc, nó cất tiếng hát bài ca của mình và lao ngực vào chiếc gai dài nhất, nhọn nhất. Vượt lên trên nỗi đau khổ khôn tả, nó vừa hốt vừa lịm dần đi, và tiếng ca hân hoan ấy đáng cho cả sơn ca và hoạ mi phải ghen tị. Bài ca duy nhất, có một không hai, bài ca phải đổi bằng tính mạng mới có được.Nhưng cả thế gian lặng đi lắng nghe, và chính Thượng đế trên thiên đình cũng mỉm cười. Bởi vì tất cả những gì tốt đẹp nhất chỉ có thể có được khi ta chịu trả giá bằng nỗi đau khổ vĩ đại. Ít ra thì truyền thuyết nói như vậy" Và đứa con trai của hai người cũng bị trời đất lấy đi (sóng dìm xuống biển) nói lên nỗi bi ái và tang thương của họ."
     Cuối cùng hai kẻ ấy không ai đi đến nước của Chúa.Họ phải trả giá cho sự lầm lạc của mình.
  Đôxtôiepxki trong đời mình, trong cuộc sống có đạo, nhà văn chứng kiến không ít nững người như cha Phrôlô, cha Ral . Nhưng  Đôxtôiepxki muốn xây dựng một nhân vật chân tu minh triết, một vị chân tu đi hết con đường nhân ái tuyệt đẹp của mình. Mà vị chân tu ấy không ai khác trải nhiều đau khổ như kiếp người thường. Chính Đôxtôiepxki có dụng ý khi xây dựng nhân vật Zôxima. Ông nói về người thầy tu Nga: "Về người thầy tu Nga. Thưa các cha và các thầy, người thầy tu là gì? Trong giới học vấn ngày nay, từ ấy nói ra với ý diễu cợt, một số người dùng nó như một lời thóa mạ. Sự thật trong giới tu hành cũng có nhiều kẻ ăn bám, dâm đãng và ham khoái lạc, nhiều kẻ lang thang trơ tráo. Thế nhưng trong giới tu hành cũng có bao nhiêu người khiêm nhường và hiền lành, khát khao sống cách biệt và nồng nhiệt nguyện cầu trong yên tĩnh. Người ta ít nói đến những người này thậm chí lờ hẳn đi và các vị sẽ hết sức ngạc nhiên nếu tôi nói rằng những người khiêm nhường và khát khao cầu nguyện ấy sẽ một lần nữa cứu nước Nga."
  Điều này nó cũng đúng với ý nguyện của Phật. Kinh Phật có nói: "Ăn chay niệm Phật không phải một điều mê tín dị đoan. Ăn chay niệm Phật là sự tu nhân tích đức, cứu nhân độ thế." (3)
  Cha Zôxima là một vị chân tu mang bản tính Nga sâu đậm. Từ khi ném khẩu súng đầy hơi tử thần vào rừng sâu và xin lỗi kẻ suýt chết trước mũi sũng của mình, cha Zôxima đi vào trường đời. Lần đi này là một sự sám hối lớn. Một sự sám hối như sự sám hối của Thánh Phao lô trước đây đã từng hành hạ những người có đạo. Chính nhờ sự đi này mà cha Zôxima có được cái nhìn thấu suốt sáu cõi, thấy tận nỗi đau trong tim của con người. Chính nhờ đem thân mình dâng hiến cho đấng cao cả, tình nguyện nhận cuộc thử thách sám hổi ấy mà cha Zôxima thắng được sự ham muốn trần tục của bản thân, làm chủ được bản thân mình. Cha Zôxima cùng cha Anfim đi hành hương. Chính cuộc hành hương như thế này biết tự lột xác trần tục của mình. Cha đã biết giã từ vinh hoa phú quý, ham muốn ở đời. Từ bỏ hết thảy, cúng nhà cửa, tài sản cho tu viện, chấp nhận cuộc sống hành khất làm điều thiện để chuộc lại lỗi lầm. Chính vì trở về kiếp người dưới đáy hạ đẳng, cha Zôxima hiểu thêm về họ. Sự gặp lại người hầu của mình ngày xưa là Afnaxi gây xúc động lớn trong lòng cha Zôxima và cả nhiều thế hệ sau này. Chính cha Zôxima cũng nói lên cảm tưởng của mình lúc đó. Chính cha đã tự bạch: " Tôi gặp lại người lính hầu của tôi Afanaxi. Từ hồi chia tay với anh đến nay đã tám năm, tình cờ anh nhận ra tôi và chạy lại với tôi, và trời ơi! Anh ta mừng quá  và đâm bổ đến tôi: " Cha ơi! Đại nhân ơi! Đại nhân đấy ư? Có phải cha đấy không?". Chúng ta xúc động với cha Trưởng lão. Nếu không có phút cải hối, không có điều ăn năn, cam tâm làm điều thiện ngay khi mình đang còn làm điều ác trên cõi đời này, không có tấm lòng vị tha bao dung, không có tình thương độ lượng lớn lao, làm sao một kẻ tôi tớ của mình vốn đối kháng với mình từ trong máu thịt lại có thể thành tâm đến như là thánh thần ban bảo, tự nguyện, tự giác chạy lại với tấm lòng thanh sạch như nước cam lồ vậy. Phút giấy gặp gỡ ấy cảm động nhường bao, tri ân nhừng bao. Người sĩ quan, người từ quyền lực vinh hoa phú quý, đường binh nghiệp thăng quan tiến chức dễ dàng, tiền của như nước đã từ giã hết thảy và chấp nhận đồng năm mươi cô pếc , và một đồng ăn đường của người lính hầu của mình đã có hảo tâm rất mực. Cái gì có được ở tấm lòng chân thành của ngưười lính hầu cũ, người hầu cũ của cha Zô xi ma? Cái đó không ngoài tấm lòng nhân ái, đại từ bi, bác ái của Zôxima cái phút đầu tiên đến với Chúa! Chính việc đến với Chúa, con người mới có lòng thanh sạch, có tâm hồn quảng đại , có tình bằng hữu bao la. Phút giây cha Zôxima cảm động lúc ấy cũng là nguồn khơi gợi cảm hứng cho tấm lòng tốt của người tu hành và giúp cho họ có niềm tin làm việc nghĩa, việc thiện suốt đời mà không hề đắn đo cân nhắc hoặc là nuối tiếc. Cha Zôxima sung sướng nói: "Tôi nhận tiền anh ta, cúi chào hai vợ chồng và ra đi, lòng vui sướng. Trên đường đi, tôi nghĩ: -Trước kia tôi là chủ anh ta, anh ta là tôi tớ. Còn bây giờ giữa chúng tôi là sự hòa hợp vĩ đại của con người với nhau!".
  Lòng nhân ái của cha Zôxima cũng  như cái chân tiện mỹ ở phương Đông mà cổ nhân có nói: "Thi nhĩ Thành nhân, Thường thiên cứu nhân cố vô khí nhân. Thường thiên cứu vật cố vô khí vật, thi vị tập minh" . Nghĩa là: (Cho nên Thành nhân, thường khéo cứu người, nên không có người bị bỏ. Thường khéo cứu vật nên không có vật nào bị bỏ, ấy là sáng bằng hai) - (4) . Đi hành hương trong cõi đời ô trọc, cõi đời mà kẻ ác nhiều hơn người thiện; cõi đời đầy rẫy những hạng người như Ivan Fiôđôrôvits, Xmerđiakốp, Grusenka, Khôlơ lacôva..., những hạng người kém đức tin  và nhiều hạng người vô thần coi khinh Đấng Cứu thế. Cha Zôxima thấy tận mắt, hiểu thấu chân tơ, kẻ tóc nỗi đau trần thế, nỗi đau của những kẻ lầm lạc, không có đức tin. Cha Zôxima biết và nghĩ rằng: "Những kẻ không có đức tin thì không thể là người làm việc thiện được.Không làm được việc thiện thì làm sao có lòng nhân ái bình thường, chưa nói đến phải có lòng nhân ái minh triết. Không có đức tin, con người sẽ trở nên loài thú ! Cuộc sống trên hành tin này sẽ đẫm máu nhiều hơn nữa".  Chính cha Zôxima bằng việc làm của mình, bằng sự hy sinh vô tư, bằng sự tự cải tà quy chính của mình, cha Zôxima thuyết phục được con người kém đức tin hoặc không có đức tin. Hãy nuôi dưỡng lấy đức tin trong lòng mình. Nếu không thì cuộc sống của mỗi một con người sẽ thác loạn, mà cuộc sống của toàn cộng đồng cũng thác loạn,con người mất phương hướng. Đó cũng chính là một phần tâm linh sâu thẳm của Đôxtôiepxki giải bày cùng hậu thế. Đôxtôiepxki hướng về Chúa Cứu thế và tu viện. Ý thức bệnh hoạn và ý thức tội lỗi dẫn đến Đôxtôiepxki mong muốn một xã  hội minh trị có hai thứ là: " Tôn giáo và Nhà nước Quân chủ". Quay về với Đấng Christ. Đôxtôiepxki tìm được cái thiện, ông quan niệm có đức tin và có cái thiện thì có sức mạnh tạo ra toàn thế giới. Sức mạnh toàn trị ấy chỉ có ở Jesus. Hãy gửi đức tin vào Chúa. " Đức tin đến với chúng ta không còn ở dưới pháp luật nữa. Bởi chừng anh em hết thảy đều là con cái của Đức Chúa Trời do đức tin tìm đến Christ Jesus (5).
   Cha Zôxima là hiện thân cho một con người Ki tô giáo trong sáng có lý tưởng, có công khổ luyện, đức độ hy sinh. Nhiều ý kiến lập luận của các học giả cho rằng Đôxtôiepxki dành cho Zôxima là người thầy cuộc
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây