vannghecuocsong

http://vannghecuocsong.com


Thế giới hôm nay: 15/08/2019

Đường cong lợi tức trái phiếu kho bạc Mỹ lần đầu tiên đảo ngược kể từ năm 2007: lợi tức của các trái phiếu có kỳ hạn mười năm giảm xuống dưới mức lợi tức của trái phiếu kì hạn hai năm. Sự đảo ngược của lợi tức dài hạn và ngắn hạn là dấu hiệu của mọi cuộc suy thoái trong nửa thế kỷ qua. Chỉ từng có một lần đường cong đảo chiều mà không có suy thoái theo sau. Đồng thời, đường cong lợi tức cũng đảo ngược ở Anh.
Thế giới hôm nay: 15/08/2019

Thế giới hôm nay: 15/08/2019

Print Friendly, PDF & Email

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Đỗ Đặng Nhật Huy

TIN VẮN HÔM QUA

 Đường cong lợi tức trái phiếu kho bạc Mỹ lần đầu tiên đảo ngược kể từ năm 2007: lợi tức của các trái phiếu có kỳ hạn mười năm giảm xuống dưới mức lợi tức của trái phiếu kì hạn hai năm. Sự đảo ngược của lợi tức dài hạn và ngắn hạn là dấu hiệu của mọi cuộc suy thoái trong nửa thế kỷ qua. Chỉ từng có một lần đường cong đảo chiều mà không có suy thoái theo sau. Đồng thời, đường cong lợi tức cũng đảo ngược ở Anh.

Vào tháng 7, tăng trưởng sản lượng công nghiệp ở Trung Quốc giảm xuống mức thấp nhất trong 17 năm qua, còn doanh số bán lẻ tăng trong tháng này với tốc độ chậm nhất kể từ tháng 4. Dữ liệu tháng trước cho thấy nền kinh tế tăng trưởng chỉ ở mức 6,2% trong Quý II so với cùng kỳ năm ngoái, tốc độ chậm nhất trong gần ba thập kỷ qua.

Công ty We Company đã nộp đơn xin niêm yết cổ phiếu của mình trên Sàn Giao dịch Chứng khoán New York. Được biết đến như là công ty mẹ của WeWork- hãng cho thuê không gian làm việc chung  – We Company kì vọng sẽ huy động được ít nhất 3 tỷ đô la vốn bổ sung. Song một số nhà đầu tư đang bày tỏ hoài nghi. Năm ngoái, công ty đã lỗ 2 tỷ đô la với doanh thu 1,8 tỷ đô la.

Bà Nancy Pelosi, Chủ tịch Hạ viện Mỹ, cho biết sẽ không có cơ hội nào cho một thỏa thuận thương mại Mỹ-Anh được thông qua ở Quốc hội nếu một Brexit “không thỏa thuận” làm tổn hại đến Thỏa thuận ngày Thứ Sáu Tốt lành vốn đã chấm dứt các vụ rắc rối ở Bắc Ireland. Với một Brexit diễn ra mà không có thỏa thuận vào ngày 31 tháng 10, một biên giới cứng có thể xuất hiện trở lại giữa Bắc Ireland và Cộng hòa Ireland.

Thượng viện Ý đã hoãn lại cho đến tuần sau một cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm được đề xuất bởi Matteo Salvini, lãnh đạo của Liên minh phương Bắc hữu khuynh, một trong hai đảng trong chính phủ. Ông Salvini đã lợi dụng một cuộc tranh cãi về dự án tàu cao tốc để bỏ rơi đối tác của Liên Minh, Phong trào Năm sao. Ông ta dường như hy vọng sẽ tận dụng được sự ủng hộ của người dân dành cho đảng mình thông qua một cuộc bầu cử sớm.

Một chính trị gia từ Kashmir do Ấn Độ kiểm soát, vốn bất bình với quyết định gần đây của chính quyền trung ương hủy bỏ quy chế tiểu bang và tình trạng đặc biệt của Jammu & Kashmir, đã bị bắt tại sân bay Delhi, khi ông dường như đang trên đường đến Thổ Nhĩ Kỳ. Shah Faesal từng nói rằng chính phủ đã “giết chết hiến pháp giữa thanh thiên bạch nhật”. Ông được cho là đã trở về Kashmir và bị quản thúc tại gia.

Hai quảng cáo ở Anh đã trở thành những quảng cáo đầu tiên bị cấm theo luật cấm định kiến giới tính trong quảng cáo. Một trong số đó là về pho mát kem Philadelphia, miêu tả hai người cha, bị phân tâm bởi thức ăn, đã bỏ quên các em bé của họ trên một băng chuyền. Quảng cáo còn lại là về một chiếc xe hơi của Volkswagen, trong đó một nhóm đàn ông đang thực hiện những trò mạo hiểm khác nhau trước khi chiếc xe lướt qua một người phụ nữ trông buồn chán khi đẩy một chiếc xe nôi trẻ em.

TIÊU ĐIỂM HÔM NAY

Ngày Giải phóng Bán đảo Triều Tiên

Hôm nay Hàn Quốc kỷ niệm Ngày Giải phóng, sự kiện đánh dấu kết thúc chế độ thực dân của đế quốc Nhật Bản trên bán đảo này . Ở Hàn Quốc, có thể sẽ có nhiều người hơn bình thường xuống đường mang theo những biểu tượng bài Nhật. Hai quốc gia này bị mắc kẹt trong một cuộc tranh cãi về sự bóc lột của Nhật Bản trong thời chiến, điều sau đó trở thành một cuộc chiến thương mại. Hàn Quốc còn leo thang hơn nữa trong tuần này bằng cách bắt đầu một quá trình loại Nhật Bản khỏi danh sách các đối tác thương mại ưu tiên. Tổng thống Moon Jae-in đã chỉ trích đòn trả đũa “không chính đáng” của Nhật Bản.

Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump kêu gọi hai nước “cùng làm hòa” mà không đưa ra đề nghị giúp đỡ. Trái lại, ông dành thời gian để ca ngợi Kim Jong Un, nhà độc tài Bắc Triều Tiên, vì đã viết cho ông thêm một “bức thư tuyệt vời” khác. Đối với sự kiện Ngày Giải phóng, Triều Tiên có thể sẽ tổ chức một cuộc mít tinh ở Bình Nhưỡng, nếu không phải là một vụ thử tên lửa ăn mừng (mà nếu có sẽ là lần thứ sáu trong ba tuần qua). Khi những người hàng xóm của mình đang cãi nhau, ông Kim có thể cười khẩy khi xem duyệt lại các lễ hội của nước mình.

Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ

Hôm nay, Dan Coats sẽ từ chức Giám đốc Tình báo Quốc gia mà không có nhân vật thay thế ổn định nào trước mắt. Chức vụ hàng đầu trong cộng đồng tình báo Mỹ được tạo ra sau các cuộc tấn công khủng bố vào ngày 11 tháng 9 năm 2001. Vị trí này có nhiệm vụ báo cáo tóm tắt cho tổng thống và chịu trách nhiệm điều phối 17 cơ quan tình báo, cả quân sự lẫn dân sự. Sự lựa chọn tự nhiên, Phó giám đốc Sue Gordon, đã không được Tổng thống Trump thông qua mặc dù có nhiều thập kỷ kinh nghiệm cũng như sự ủng hộ từ lưỡng đảng.

Điều này có thể là bởi bà được cho là không đủ “cống hiến” cho thế giới quan của ông Trump; con trai của Tổng thống từng tweet rằng bà là “bạn tốt” của Giám đốc CIA thời Barack Obama, một người từng phỉ báng Trump. Bà Gordon đã từ chức tuần trước, và tổng thống đề cử John Ratcliffe, một nghị sĩ có ít kinh nghiệm cụ thể với ngành tình báo. Điểm cộng chính của Ratcliffe dường như là việc ông chia sẻ sự phẫn nộ của Tổng thống đối với cuộc điều tra của Robert Mueller về mối liên hệ giữa sự can thiệp bầu cử của Nga và chiến dịch tranh cử của Trump. Ông này bị buộc phải rút lui sau những tiết lộ cho thấy ông đã phóng đại thành tích của mình trong việc truy tố những kẻ khủng bố.

Tham nhũng ở Mexico

Khi các nhà báo đưa ra các bằng chứng cho thấy hơn 5 tỷ peso (tương đương 254 triệu đô la) đã bị mất tích từ các kho bạc của chính phủ dưới thời Rosario Robles, bà này không hề từ chức. Cựu Bộ trưởng Phát triển Nông nghiệp đã trở thành biểu tượng của các cáo buộc tham nhũng trong nhiệm kỳ tổng thống của Enrique Peña Nieto. Sự tự do của bà cũng làm nổi bật một đặc trưng của người kế vị theo xu hướng dân túy của ông Peña, ông Andrés Manuel López Obrador, người dường như quyết tâm loại bỏ tham nhũng song lại không muốn xem xét lại các vụ án cũ, thậm chí còn gọi bà Robles chỉ là “con dê tế thần”.

Nhưng điều này đã thay đổi vào thứ Ba khi nhà chức trách bắt giữ bà Robles chờ xét xử. Bà phủ nhận việc làm sai trái. Đây có thể là vụ điều tra tham nhũng lớn đầu tiên dưới thời ông López Obrador, song nó có thể chỉ là khởi đầu. Bà Robles nói rằng bà đã báo cáo các vấn đề bất thường cho ông Peña và ông Jose Antonio Meade, Bộ trưởng tài chính, người đã trở thành một trong những đối thủ chính của ông López Obrador trong cuộc bầu cử tổng thống vào năm ngoái. Các công tố viên có thể yêu cầu cả hai người này có mặt trước tòa và giải thích về những gì họ biết và về thời điểm cụ thể. Điều này thực sự sẽ đánh thức những bóng ma cũ.

Walmart và Alibaba

Đừng nhìn vào những người khổng lồ trong thế giới bán lẻ để đo lường mức độ thiệt hại thực sự của chiến tranh thương mại. Thu nhập Quý II của họ, được cả hai công ty công bố hôm nay, sẽ cho thấy họ khá miễn nhiễm trước chiến tranh thương mại. Walmart được dự báo sẽ đạt doanh thu 130 tỷ đô la, tăng 2%. Quy mô khổng lồ của họ, với phạm vi sản phẩm lớn hơn nhiều so với các công ty Mỹ đang căng thẳng khác, đã giúp họ trụ vững trước áp lực từ thương chiến; và việc Tổng thống Trump tuyên bố tạm hoãn áp thêm thuế cũng giúp giảm nhẹ một phần áp lực.

Trong khi đó, các dịch vụ đa dạng của Alibaba mang đến cho họ một sự chi phối không thể chối cãi đối với người tiêu dùng Trung Quốc; họ cho thấy rằng các sàn giao dịch của họ có đầy hàng hóa trong nước, trở thành sự lựa chọn thay thế cho những hàng nhập khẩu bị tăng giá bởi thuế quan. Các nhà phân tích dự đoán họ sẽ báo cáo doanh thu 16 tỷ đô la, tăng 31% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, một công ty lớn như Alibaba cũng chỉ là người đại diện cho nền kinh tế Trung Quốc trong mắt nhiều nhà đầu tư – và cổ phiếu của họ đã giảm 16% kể từ tháng 5.

Sự chuyển hóa của BMW

Vị thế của BMW như một điển hình về sự vượt trội của kỹ thuật Đức đã chuyển hóa trong nhiều năm thành lợi nhuận tài chính khổng lồ. Nhưng một loạt các cảnh báo về lợi nhuận và giá cổ phiếu giảm đã khiến Harald Krüger, CEO của công ty, nghỉ việc trước khi bị ép. Ông đã tuyên bố vào tháng Bảy rằng ông sẽ không tìm kiếm một nhiệm kỳ thứ hai, và sẽ từ chức vào hôm nay. Oliver Zipse, người đứng đầu bộ phận sản xuất ô tô, sẽ lên thay thế.

Ông này sẽ phải vật lộn không chỉ với các bất hòa thương mại, doanh số bán hàng sụt giảm ở Trung Quốc, các khoản đầu tư tốn kém nhằm đối phó với các quy tắc phát thải chặt chẽ hơn, và cả những vấn đề như phát triển xe điện và xe tự lái, hay cung cấp các dịch vụ sẽ thay thế cho việc người tiêu dùng sở hữu xe riêng trong những năm tới. Nhiệm vụ nền tảng của tất cả những điều này là khôi phục danh tiếng của BMW về sáng tạo đổi mới. Điều này sẽ rất khó khăn, khi mà kỹ thuật cơ khí tiên tiến vốn giúp công ty đứng vững trong hơn 100 năm qua sẽ trở nên kém quan trọng hơn so với các phần mềm hiện đại.
 

Về Chương trình Phụng Hoàng của Mỹ tại Nam Việt Nam

Print Friendly, PDF & Email

Nguồn: Edward Miller, “Behind the Phoenix Program”, The New York Times, 29/12/2017.

Biên dịch: Phan Nguyên

Vào cuối tháng 12/1967, Chính phủ Nam Việt Nam tuyên bố tái tổ chức nỗ lực chiến tranh của mình nhằm chống lại phong trào nổi dậy của lực lượng cộng sản. Có hiệu lực ngay lập tức, tất cả các hoạt động chống nổi dậy của Nam Việt Nam đều trở thành một phần của một chương trình mới được gọi là Phụng Hoàng, tên của một loài chim linh thiêng gắn liền với hoàng gia và quyền lực trong truyền thống văn hóa Việt Nam và Trung Quốc. Đáp lại động thái của Nam Việt Nam, các quan chức Hoa Kỳ ở Việt Nam bắt đầu gọi các nỗ lực phối hợp chống nổi dậy của họ với tên gọi Phoenix, tên gọi gần gũi nhất trong văn hóa phương Tây với loài vật huyền thoại này.

Chương trình Phụng Hoàng sẽ trở thành một trong những khía cạnh gây tranh cãi nhất trong cuộc chiến của Hoa Kỳ tại Việt Nam. Được bảo trợ bởi Cục Tình báo Trung ương (CIA), Chương trình Phụng Hoàng sử dụng các lực lượng bán quân sự nhằm tấn công các đặc vụ cộng sản nằm vùng tại các thôn làng khắp Nam Việt Nam. Các nhân chứng cáo buộc rằng các thành viên của chương trình cùng các cố vấn Hoa Kỳ của họ thường xuyên tiến hành tra tấn, sát hại và ám sát, những cáo buộc mà các quan chức Mỹ đã bác bỏ.

Cho tới ngày nay, cuộc tranh luận về Chương trình Phụng Hoàng vẫn tập trung chủ yếu vào vai trò của CIA và các cá nhân người Mỹ trong chương trình này. Nhưng đại bộ phận nhân sự của Chương trình Phụng Hoàng, như binh sĩ, thẩm vấn viên và nhà phân tích, đều là người Việt Nam. Tìm hiểu vai trò của các nhân sự Việt Nam trong chương trình Phụng Hoàng mang lại những góc nhìn khác biệt về nguồn gốc và tầm quan trọng của chương trình này.

Trong tất cả những người Việt Nam đóng góp cho Chương trình Phụng Hoàng, có lẽ nhân vật nhiều ảnh hưởng nhất là một sĩ quan quân đội Nam Việt Nam tên là Trần Ngọc Châu. Lúc còn trẻ, ông Châu đã đi theo phong trào độc lập Việt Minh và nhà lãnh đạo cuốn hút của phong trào này là Hồ Chí Minh. Ông từ chối gia nhập Đảng Cộng sản của ông Hồ và trở nên khó chịu với việc Việt Minh ngày càng nhấn mạnh đấu tranh giai cấp. Năm 1950, ông đào ngũ sang phía chính phủ chống cộng do Pháp hậu thuẫn.

Ông Châu cuối cùng đã thu hút được sự chú ý của Tổng thống Ngô Đình Diệm, người giao cho ông làm về chiến lược và chiến thuật chống nổi dậy. Năm 1962, ông Diệm bổ nhiệm ông Châu làm tỉnh trưởng Kiến Hòa (Bến Tre ngày nay – ND), một tỉnh lớn thuộc Đồng bằng sông Cửu Long. Ông Châu dành phần lớn trong khoảng thời gian 3 năm ở Kiến Hòa để thử nghiệm các phương pháp chống nổi dậy khác nhau.

Ông Châu nhanh chóng nhận thấy chính phủ đối mặt với một số vấn đề liên quan tới nhau ở Kiến Hòa. Tỉnh này được coi là “chiếc nôi của cách mạng” bởi vì các cán bộ Cộng sản đã tổ chức một trong những cuộc nổi dậy địa phương đầu tiên chống lại Diệm tại một trong những huyện của tỉnh này vào năm 1960. Hơn nữa, ông Châu sau này hồi tưởng lại rằng hệ thống tình báo của chính phủ “như một trò đùa” bởi vì nó phụ thuộc vào những người cung cấp tin đã làm cho nhà nước trong nhiều năm và thường được cung cấp tin giả bởi kẻ thù. Do đó, các lực lượng chính phủ tại Kiến Hòa thường không biết những người nổi dậy là ai và họ đang hoạt động tại đâu. Thay vì tiến hành các chiến dịch có mục tiêu chọn lọc dựa trên các thông tin tình báo chính xác, các chỉ huy thường sử dụng các chiến dịch hỏa lực mạnh làm chết hoặc bị thương người dân địa phương. Dân làng càng trở nên tức giận hơn bởi các quan chức và sĩ quan cảnh sát địa phương, nhiều người trong số đó rất bất tài, tham nhũng, hoặc cả hai.

Để khắc phục những vấn đề này, ông Châu đã thiết kế nên chương trình Điều tra dân số kết hợp khảo sát ý kiến về các bất bình của người dân (Census – Grievance – sau đây gọi là Chương trình điều tra – khảo sát). Thông qua sáng kiến này, các nhóm cán bộ được phái xuống các thôn làng do chính phủ kiểm soát. Sau khi tiến hành điều tra dân số, các thành viên bắt đầu tiến hành hàng ngày các cuộc phỏng vấn bắt buộc đối với từng người lớn. Các câu hỏi có vẻ như vô thưởng vô phạt, ví dụ như ông bà có nhận thấy điều gì bất thường gần đây không, hay chính phủ có thể làm gì để giúp đỡ ông bà và gia đình. Các câu hỏi này một phần là nhằm tạo điều kiện cho người dân nêu lên những bất bình về các quan chức địa phương tham nhũng, những người mà ông Châu sau đó có thể kỷ luật hoặc cách chức. Nhưng mục tiêu cuối cùng là nhằm thu thập thêm các thông tin chính xác hơn về kẻ thù.

Sáng tạo thứ hai của ông Châu là việc tạo ra cái mà ông gọi là các Đội chống Khủng bố, tiền thân của Chương trình Phụng Hoàng. Được thành lập với sự hỗ trợ từ CIA, các đội nhóm này bao gồm các nhóm nhỏ nhân viên được huấn luyện để tiến hành các chiến dịch bí mật trong các vùng lãnh thổ do kẻ thù kiểm soát. Khi ông Châu nhận được tin tức tình báo về nhân dạng và vị trí của các đặc vụ kẻ thù, ông liền cử Đội chống Khủng bố tới giết hoặc bắt sống họ. Theo cách này, ông Châu và các đối tác CIA hi vọng có thể làm tiêu hao và tiêu diệt những gì mà sau này họ gọi là cấu trúc Việt cộng, tức mạng lưới các cán bộ và đặc vụ cộng sản nằm vùng trong dân cư nông thôn.

Ông Châu nhận thức rất rõ rằng các phương pháp của mình rất dễ bị lạm dụng. Một chủ doanh nghiệp bất lương trong làng có thể lợi dụng chương trình Điều tra – khảo sát để thuyết phục chính phủ rằng đối thủ địa phương của mình là một người cộng sản. Và các thành viên của Đội chống Khủng bố nếu không được huấn luyện và giám sát kỹ lưỡng có thể cảm thấy và hành động như thể họ được phép tiến hành giết người. Nhằm chống lại những vấn đề như vậy, ông Châu đã bổ nhiệm các thanh tra viên để điều tra các báo cáo về các sai phạm của cán bộ, quan chức. Ông cũng tuyên bố rằng việc sử dụng các lực lượng sát thủ sẽ chỉ là phương thức cuối cùng, chỉ được áp dụng sau khi các nỗ lực nhằm thuyết phục các đặc vụ của kẻ thù đào ngũ sang phe Chính phủ thất bại.

Mặc dù ông Châu nói tiếng Anh với giọng nặng nhưng ông có thể trình bày các ý tưởng của mình về chống nổi dậy theo một phương thức đơn giản và dễ hiểu, khiến cho ông trở nên nổi tiếng với các cố vấn Hoa Kỳ. Daniel Ellsberg, nhà phân tích của Công ty RAND mà sau này trở thành một nhà hoạt động phản chiến, đã gặp ông Châu khoảng giữa những năm 1960 và coi ông là chuyên gia Việt Nam hàng đầu về quy trình bình định hóa. Ông Châu cũng tương tác và làm việc với John Paul Vann, William Colby, Edward Lansdale và những nhân vật tiêu biểu khác trong đội ngũ chống nổi dậy của Hoa Kỳ. Những người Mỹ này đặc biệt thích việc ông Châu khẳng định rằng có thể tiến hành chống nổi dậy theo một phương thức nhân văn, có đạo đức, và làm giảm các thiệt hại không mong muốn đối với sinh mạng và tài sản của thường dân.

Nhờ một phần vào sự hỗ trợ của các bạn bè Hoa Kỳ, ông Châu đã được bổ nhiệm vào cuối năm 1965 làm lãnh đạo một chương trình huấn luyện chống nổi dậy mới dành cho cán bộ Nam Việt Nam. Sự đề bạt của ông là một phần trong nỗ lực của CIA nhằm thiết kế một chiến lược chống nổi dậy trên cả nước dành cho Nam Việt Nam, những nỗ lực mà cuối cùng dẫn tới sự hình thành Chương trình Phụng Hoàng. Trong quá trình thiết kế Chương trình Phụng Hoàng, các quan chức CIA đã đưa vào các ý tưởng của chương trình Điều tra – Khảo sát nhằm thu thập thông tin tình báo từ dân làng. Ảnh hưởng của ông Châu cũng rất rõ ràng trong bộ phận sau này trở thành phần gây tranh cãi nhất của Chương trình Phụng Hoàng, đó là các biệt đội chống khủng bố tinh nhuệ được gọi là các Đơn vị Thám sát Tỉnh (PRU). Được tuyển mộ và huấn luyện bởi CIA, các đơn vị này tiến hành hàng chục nghìn vụ “bắt và giết” các đặc vụ của kẻ thù từ năm 1968 tới năm 1972.

Tuy nhiên, có phần bất ngờ khi ông Châu không thực sự tham gia vào việc thiết kế hay thực hiện Chương trình Phụng Hoàng. Với tư cách là người đứng đầu của chương trình đào tạo cán bộ quốc gia Nam Việt Nam, ông sớm trở nên thất vọng với tình trạng đấu đá chính trị bất tận giữa các lãnh đạo cấp cao. Năm 1967, ông Châu rời bỏ vị trí chính thức của mình và giành được một ghế dân biểu trong Quốc hội Nam Việt Nam.

Sau đợt Tổng tiến công Tết Mậu Thân 1968, ông Châu bắt đầu kêu gọi một giải pháp thương lượng dành cho cuộc chiến. Điều này khiến ông trở thành kẻ thù của Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu, người cho bắt giam, xét xử và tống giam ông về tội phản quốc. Ông sống phần thời gian còn lại của cuộc chiến trong tù hoặc trong tình trạng quản thúc tại gia. Sau chiến thắng của miền Bắc năm 1975, ông bị tống giam một lần nữa, lần này là trong một trại cải tạo của cộng sản. Ông được cho ra tù năm 1978 và di cư sang Mỹ cùng với gia đình.

Trong những thập niên sau khi Chiến tranh Việt Nam kết thúc, ông Châu và những người Mỹ ủng hộ ông đã than phiền rằng việc ông bị hạ bệ vừa là một sự phản bội vừa là một cơ hội bị bỏ lỡ. Theo quan điểm của họ, ông Châu đã thiết kế nên một công thức chống nổi dậy có hiệu quả: Bằng cách lôi kéo người dân địa phương ở Kiến Hòa tham dự thông qua các chương trình Điều tra – khảo sát, ông đã giành được trái tim và lý trí của họ trong khi vẫn có thể tiếp tục thu thập được các thông tin tình báo mà các Đội chống Khủng bố sử dụng để truy tìm các mạng lưới bí mật của kẻ thù. Tuy nhiên, ông Châu cũng tin rằng lãnh đạo cấp cao của CIA đã không thể hiểu được những thành tố cốt lõi trong cách tiếp cận của ông.

Mặc dù Chương trình Phụng Hoàng vay mượn một số khía cạnh của mô hình Kiến Hòa, ông kết luận rằng nó quá nhấn mạnh sử dụng vũ lực và không coi trọng việc huy động người dân. Kết quả là ông Châu và các bạn bè người Mỹ của ông coi Chương trình Phụng Hoàng như là một sự “suy đồi hóa” các ý tưởng ban đầu của ông Châu. Ông Châu đã trình bày cách diễn giải này trong các cuộc phỏng vấn, trong cuốn hồi ký bằng tiếng Anh xuất bản năm 2012 của ông, và trong bộ phim tài liệu gần đây The Vietnam War của Ken Burns và Lynn Novick.

Nhưng ông Châu đã thực sự đạt được những thành tựu gì ở Kiến Hòa? Những người ủng hộ ông thường dẫn các số liệu chính thức để chứng minh cho thành công của ông: Trong năm đầu tiên ông làm tỉnh trưởng, ước tính số dân thường sống trong vùng chính phủ kiểm soát của tỉnh đã tăng từ 80.000 lên 220.000 trong tổng dân số khoảng hơn nửa triệu người. Tuy nhiên, chính ông Châu cũng thường nói rằng những thành tựu đó ít có ý nghĩa nếu người dân địa phương không ủng hộ chính phủ và các tuyên bố của chính phủ về đảm bảo chủ quyền quốc gia – một nhiệm vụ tỏ ra quá khó khăn tại Nam Việt Nam trong thời kỳ giữa những năm 1960. Tính chất ngắn ngủi trong các thành quả của ông Châu đã bộc lộ rõ sau khi ông rời tỉnh Kiến Hòa: lực lượng cộng sản nhanh chóng giành lại phần lớn lãnh thổ và dân cư và họ đã mất.

Thành quả cụ thể nhất của ông Châu tại Kiến Hòa đó là chương trình Điều tra – khảo sát dân cư. Như một sử gia của CIA sau này ghi nhận, chương trình tỏ ra là một công cụ hiệu quả nhằm tạo ra các thông tin tình báo khả dụng về các lực lượng và đặc vụ của kẻ thù. Nhưng hiệu quả của nó bắt nguồn chủ yếu không phải từ việc giành được sự ủng hộ của công chúng là từ việc giám sát họ.

Thực sự, chương trình không chỉ thu thập thông tin tình báo về “cấu trúc Việt Cộng”, nó còn tổng hợp các thông tin chi tiết về mọi cư dân tại từng thôn ấp nơi chương trình được triển khai. Những thông tin này bao gồm dữ liệu về quan hệ họ hàng, các mối liên hệ chính trị, tôn giáo, và cả tình trạng sở hữu tài sản. Như ông Châu thừa nhận, các thông tin này thường được sử dụng để gây áp lực lên các gia đình và toàn bộ cộng đồng buộc họ tuân theo các chỉ thị của chính phủ. Về khía cạnh này, chương trình ít tích cực và mang nhiều tính cưỡng bức hơn so với những người thúc đẩy nó thừa nhận.

Việc sử dụng các đội chống khủng bố ở Kiến Hòa cũng đôi lần không thể tuân theo các nguyên tắc tốt đẹp mà ông Châu đã đề ra. Bằng cách nhắm vào những cán bộ cộng sản cụ thể để “vô hiệu hóa” họ, chương trình đã làm gia tăng sức ép quân sự và tâm lý lên kẻ thù. Các chỉ huy cộng sản phản ứng lại bằng cách treo thưởng đặc biệt cho bất cứ người nào trong đơn vị của họ có thể tiêu diệt được một thành viên của đội chống khủng bố. Cuộc đấu tranh giữa hai bên nhanh chóng trở thành cuộc nội chiến ở cấp độ cộng đồng mà trong đó lời hứa của ông Châu rằng sẽ chỉ sử dụng vũ lực như là phương tiện cuối cùng thường bị phá vỡ. Khi một tuyên truyền viên cộng sản phân phối các tờ bướm ca ngợi một người bắn tỉa du kích tiêu diệt được một cố vấn quân sự Mỹ ở Kiến Hòa, ông Châu đã ra lệnh cho Đội chống Khủng bố thâm nhập vào thôn do kẻ thù kiểm soát nơi người lính bắn tỉa đang sống. Các thành viên của nhóm đã giết chết người lính bắn tỉa bằng cách tung lựu đạn vào nhà của anh ta trong lúc anh ta đang ngủ.

Những người chỉ trích hoạt động chống nổi dậy ở Việt Nam nhiều khả năng sẽ coi câu chuyện tiêu diệt tay súng bắn tỉa trên như là bằng chứng cho thấy các hoạt động của ông Châu ở Kiến Hòa đơn thuần chỉ là một chương trình ám sát. Ông Châu và những người bảo vệ ông có thể phản bác rằng những hành động giết chóc như vậy là cần thiết và được biện minh bởi việc những người cộng sản sử dụng biện pháp ám sát có chọn lọc, và rằng việc thi thoảng triển khai những chiến thuật như vậy nên được nhìn nhận trong bối cảnh những nỗ lực rộng lớn hơn của ông nhằm giành được trái tim và khối óc của người dân. Nhưng cả hai lập luận này làm giảm ý nghĩa của những thành tố cốt lõi trong chiến tranh chống nổi dậy được tiến hành tại Việt Nam.

Ông Châu không đề xuất đánh bại cộng sản ở Kiến Hòa chỉ bằng cách ám sát họ. Ông tạo ra các đội Điều tra – khảo sát như là một phương tiện để thu hút sự ủng hộ của người dân trong cuộc chiến chống lại kẻ thù. Tuy nhiên, quy trình mà ông đề xuất nhằm giành được sự hợp tác của người dân không dựa vào việc giành được sự đồng thuận hay sự tự nguyện tham gia của họ. Các đội Điều tra – khảo sát đã mang lại cho chính phủ một phương thức áp đặt một hệ thống giám sát và kiểm soát lên toàn bộ các cộng đồng dân cư và thu thập các thông tin tình báo từ mỗi người dân. Trong khi ông Châu hy vọng rằng người dân sẽ cung cấp những thông tin tình báo này một cách tự nguyện, mục tiêu bao trùm của ông là thu được thông tin cần thiết để phát hiện và phá hủy các mạng lưới bí mật của kẻ thù. Hơn nữa, dù việc theo đuổi mục tiêu này bao gồm các nỗ lực nhằm bắt giữ những đặc vụ của kẻ thù hoặc thuyết phục họ đầu hàng, nó cũng bao gồm rất nhiều vũ lực, bao gồm một số vụ ám sát. Trong tất cả những khía cạnh này, mô hình mà ông Châu thiết kế nên tại Kiến Hòa có nhiều điểm tương đồng với Chương trình Phụng Hoàng sau này.

Sự nghiệp của Trần Ngọc Châu chỉ ra một sự thật lớn hơn về hoạt động chống nổi dậy ở Việt Nam về về lịch sử của chiến tranh chống nổi dậy nói chung. Giống như các đối tác người Mỹ của mình, ông Châu đã thúc đẩy cái mà bây giờ được gọi là phương thức chống nổi dậy lấy dân cư làm trung tâm, một cách tiếp cận nhấn mạnh việc bảo vệ và kiểm soát dân cư dân sự. Những người ủng hộ cách tiếp cận này thường mô tả nó như là một phương thức chiến tranh nhân bản, hoàn toàn phù hợp với pháp luật về chiến tranh, và với các lý tưởng tự do của người Mỹ.

Cách tiếp cận của ông Châu rõ ràng ít mang tính hủy diệt hơn so với những chiến thuật mà các chỉ huy Hoa Kỳ và Nam Việt Nam ưa thích, đó là chiến đấu với kẻ thù bằng đạn pháo và các cuộc không kích. Nhưng các phương pháp của ông cũng không hoàn toàn không đổ máu và chiến thắng mà ông muốn đạt được không dựa vào việc giành được trái tim và khối óc của người dân. Thay vào đó, cách tiếp cận của ông dựa rất nhiều vào việc thao túng, cưỡng ép, đe dọa và ám sát. Người Mỹ cần ghi nhớ những điều này khi nghĩ về các cuộc chiến tranh chống nổi dậy mà Mỹ tiếp tục tiến hành ngày nay.

Edward Miller là phó giáo sư lịch sử tại Dartmouth College và là tác giả cuốn “Misalliance: Ngo Dinh Diem, the United States, and the Fate of South Vietnam”.

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây