Dịch thơ Việt ra ...thơ Việt

Thứ sáu - 03/05/2019 10:29
Dịch thơ Việt ra... thơ Việt
26/11/2008
Thời gian qua, nhiều “cư dân mạng” đã lấy làm bất ngờ trước việc một nhà thơ bỗng dưng “rỗi hơi” ngồi chỉnh sửa thơ của các đồng nghiệp và post những bài thơ đó lên blog của mình. Việc làm này ngay lập tức nhận được phản hồi từ phía những người làm thơ và các độc giả.
Có ý kiến cho đây là một hành động nhằm mục đích gây chú ý. Lại có ý kiến xem như tác giả thuộc loại... thần kinh. Tuy nhiên, cũng không phải không có người cho rằng đây là một “hệ quả” tất yếu, một “phản ứng cần thiết” trước tình hình thơ ca đang diễn ra ngày một xô bồ, nhộm nhoạm hiện nay. Họ gọi việc làm trên là “dịch thơ Việt ra thơ Việt”.
Dịch thơ Việt ra ...thơ Việt

Dịch thơ Việt ra... thơ Việt
26/11/2008
Thời gian qua, nhiều “cư dân mạng” đã lấy làm bất ngờ trước việc một nhà thơ bỗng dưng “rỗi hơi” ngồi chỉnh sửa thơ của các đồng nghiệp và post những bài thơ đó lên blog của mình. Việc làm này ngay lập tức nhận được phản hồi từ phía những người làm thơ và các độc giả.

Có ý kiến cho đây là một hành động nhằm mục đích gây chú ý. Lại có ý kiến xem như tác giả thuộc loại... thần kinh. Tuy nhiên, cũng không phải không có người cho rằng đây là một “hệ quả” tất yếu, một “phản ứng cần thiết” trước tình hình thơ ca đang diễn ra ngày một xô bồ, nhộm nhoạm hiện nay. Họ gọi việc làm trên là “dịch thơ Việt ra thơ Việt”. 
Và người bỗng chốc tạo dựng quanh mình cả một sự ồn ào ấy là nhà thơ Đỗ Hoàng. Hiện anh đang công tác tại tạp chí Nhà văn.
Nói cho chính xác thì cụm từ “dịch thơ Việt ra thơ Việt” đã xuất hiện trên báo chí ta từ hàng chục năm nay. Một trong những người đã dùng chúng một cách đắc địa là nhà thơ Trần Đăng Khoa. 
Trong bài nhận xét về thơ của một tác giả đương đại, sau khi cho rằng “đọc anh, nhiều khi người ta có cảm giác như đọc thơ dịch xổi”, Trần Đăng Khoa đã dẫn lại ý một bạn viết khác để cho rằng, tác giả nọ “đã tự dịch thơ mình từ tiếng Việt sang tiếng... ta”. 
Và anh giải thích ý nghĩa của câu nói hài hước, đầy ẩn ý ấy như sau: “Nghĩa là dịch phóng, cốt lấy ý, chứ chưa dụng công mài giũa nghệ thuật”. Cũng theo Trần Đăng Khoa thì từ hiện tượng ấy mới có người “đã làm một việc rất lẩn thẩn, là ngồi nhặt những câu độn, chữ thừa trong những bài thơ vốn đã rất ngắn của anh”.
Tất nhiên, “lẩn thẩn” là cách nói vui của Trần Đăng Khoa, ở đây không mang hàm ý phê phán. Nhưng cứ theo đấy mà suy, mà xét thì quả là việc làm của Đỗ Hoàng còn “lẩn thẩn” gấp bội. Anh không chỉ ngồi nhặt những “câu độn”, “chữ thừa” trong thơ của một tác giả, anh còn cất công sửa chữa, chuyển đổi thơ của hàng mấy chục tác giả sang... những vần điệu mới (theo cách thức của mình). Đây là lần đầu tiên ở Việt Nam có một tác giả có cách hành xử đặc biệt như vậy đối với thơ ca. 
Là bạn học của Đỗ Hoàng ở Trường Viết văn Nguyễn Du cách đây ngót hai chục năm, tôi biết anh là người rất yêu thơ và thuộc nhiều thơ. Và khi say, bao giờ anh cũng chuyển sang tiết mục đọc thơ... chữ Hán. Không rõ trình độ Hán ngữ của Đỗ Hoàng đến đâu, song thường ra, khi đọc thơ Đường, bộ dạng Đỗ Hoàng trông rất dữ. 
Chơi với anh lâu ngày, tôi biết, ấy là lúc Đỗ Hoàng rất dễ bị kích động. Bởi đọc thơ Đường rồi, kiểu gì anh cũng “ngoặc” vào thơ trong nước, kiểu gì cũng “ngoặc” vào những loại thơ mà anh cho là tắc tị, hũ nút, rối rắm, “đánh lừa người đọc”, và lúc ấy thì... ôi thôi, chẳng còn từ ngữ nào mà anh không quẳng ra dành cho loại thơ này.
Việc Đỗ Hoàng “dịch thơ Việt ra thơ Việt” vì thế, không hề làm tôi ngạc nhiên.
Công bằng mà nói, mặc dù Đỗ Hoàng đã là Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, song bảo anh là nhà thơ đã thành danh e... chưa phải. Nhà thơ Trúc Thông là người gặt hái được những thành tựu nhất định trong việc tăng cường tính hiện đại cho thơ, song trước đấy, ông cũng đã có bài Bờ sông vẫn gió làm theo thể thơ thuyền thống được nhiều bạn đọc nhắc, nhớ. Nhà thơ Thi Hoàng những năm gần đây “bứt phá” vậy, song trước đấy, từ thời chống Mỹ, ông cũng đã neo lại trong tâm khảm bạn đọc những câu thơ đẹp một cách cổ điển. Riêng Đỗ Hoàng thì... ngoài những bài thơ bạn bè có thể tâm đắc, chia sẻ với anh, nhìn chung - như phần đông chúng ta - thơ anh vẫn chuội đi trong dòng đời tất bật. Điều này, với Đỗ Hoàng có thể là một bất lợi, bởi ở ta vẫn còn nặng tâm lý “danh có chính thì ngôn mới thuận”. Chẳng đã có người đặt câu hỏi: “Đỗ Hoàng lấy tư cách gì để chỉnh sửa tác phẩm của tôi?”.
- Được biết, anh chủ yếu làm thơ theo các thể truyền thống. Vậy việc anh phê thơ không vần có sợ bị người ta nghĩ là do anh không viết được thơ tự do? Rằng là anh “trâu buộc ghét trâu ăn?” - Thay mặt nhiều bạn viết trẻ, tôi đặt câu hỏi với Đỗ Hoàng.
- Tôi chủ trương là thơ phải có vần. Vần rất quý. Nhưng không vì thế mà bảo thơ tôi không hiện đại - Đỗ Hoàng phản bác - Tôi cũng làm nhiều thơ tự do chứ. Như bài Trái đất không còn chảy máu in trên Báo Văn nghệ cách đây ít lâu là một bài thơ tự do. Thơ tự do của tôi dài quá, không thể thuộc được. 
Chỉ xin đọc bài Con: Con/ Trái đất tý hon của ba/ Với những đại dương dào dạt sóng/ Với những núi non điệp trùng cao rộng/ Ba nựng con/ Trái đất tý hon/ Trên sức nặng tỷ tấn ngày ngày/ Những vòng xoay của con quanh ba (đến đây, tác giả nhớ lại rất khó nhọc - P.K) Là sự đột biến diệu kỳ/ Của trái đất tự quay trong không gian (tác giả dừng lại ở đây, không nhớ tiếp được nữa - P.K). Đấy, thơ Đỗ Hoàng cũng hiện đại lắm chứ. Hiện đại mà không tắc tị. Còn bảo Đỗ Hoàng không viết được thơ tự do, thơ tự do kiểu như: Mỗi năm tôi đành phải xóa đi dăm ba số máy trong danh bạ điện thoại/ Cả máy để bàn, cả máy cầm tay/ Chủ nhân của những số máy ấy hiện không có mặt, viết thế thì đến trẻ con cũng làm được, cần chi đến Đỗ Hoàng. 
- Chuyển thơ không vần sang có vần, anh không sợ làm mất ý thơ của người ta sao?
- Tôi làm việc này không phải để in báo, in sách. Tôi muốn chuyển thể như thế để hiểu các tác giả đang nói gì. Vì tôi phát hiện trong các bài thơ ấy nhiều điểm yếu: không chỉ yếu về vần điệu, mà còn yếu về thi pháp, yếu về quy luật tâm lý.

Phạm Khải

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Thống kê
  • Đang truy cập31
  • Hôm nay2,630
  • Tháng hiện tại41,072
  • Tổng lượt truy cập3,212,993
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây