Lịch sử Việt Nam thời tự chủ:

Thứ ba - 16/07/2019 21:23
Lãnh thổ nước Đại Cồ Việt thời Vua Lê Đại Hành về phía bắc rộng hơn thời nhà Lý; do bởi dưới thời Vua Lý Nhân Tông, hai Tù trưởng Nùng Tôn Đán, Nùng Trí Hội tại biên giới qui phụ nhà Tống, nạp cho Tống hai động Vật Dương, Vật Ác, nay thuộc Tĩnh Tây, tỉnh Quảng Tây . Bộ sử Tục Tư Trị Trường Biên của Lý Đào đời Tống chép như sau:
Lịch sử Việt Nam thời tự chủ:
Lịch sử Việt Nam thời tự chủ: Xã hội nước ta dưới thời vua Lê Đại Hành
Tác giả: Hồ Bạch Thảo
Niên hiệu: Thiên Phúc: 980-988; Hưng Thống: 989-993; Ứng Thiên 994-1005
Lãnh thổ nước Đại Cồ Việt thời Vua Lê Đại Hành về phía bắc rộng hơn thời nhà Lý; do bởi dưới thời Vua Lý Nhân Tông, hai Tù trưởng Nùng Tôn Đán, Nùng Trí Hội tại biên giới qui phụ nhà Tống, nạp cho Tống hai động Vật Dương, Vật Ác, nay thuộc Tĩnh Tây, tỉnh Quảng Tây . Bộ sử Tục Tư Trị Trường Biên của Lý Đào đời Tống chép như sau:
Trường Biên, quyển 349. Năm Nguyên Phong thứ 7 [1084]
“…….. Ty Kinh Lược Hùng Bản cũng tâu rằng:
Vào thời Gia Hựu [1056-1059], bọn Nùng Tôn Đán đem động Vật Ác qui phụ, ban tên Thuận An châu; thời Trị Bình [1064-1067]Nùng Trí Hội đem động Vật Dương qui phụ, ban tên là  Qui Hóa châu.”[1]
Về phía nam, qua mấy lần giao tranh với Chiêm Thành; lãnh thổ nước ta nới rộng ra đến tỉnh Quảng Bình. Đại Việt Sử Ký Toàn Thư ghi vào năm Hưng Thống thứ 4 [992], cho Chiêm Thành nhận người từ châu Địa Lý [huyện Lệ Ninh, Quảng Bình][2]  đưa về châu Ô Lý:[3]
Mùa hạ, tháng 6, cho người Chiêm Thành nhận lĩnh hơn 360 người ở thành cũ châu Điạ Lý đem về châu Ô Lý” Toàn Thư, Bản kỷ, quyển 1.
Để đáp ứng nhu cầu giao thông từ bắc chí nam, cũng trong năm 992, nhà vua cho mở đường từ cửa biển Nam Giới [chỗ giáp giới hai huyện Can Lộc và Thạch Hà tỉnh Hà Tĩnh] đến châu Địa Lý:
Muà thu, tháng 8, sai Phụ quốc Ngô Tử An đem 3 vạn người đi mở đường bộ từ cửa biển Nam Giới đến Châu Điạ Lý” Toàn Thư, Bản kỷ, quyển 1.
Trước đó lúc đi đánh Chiêm Thành, nhắm tránh đường biển không an toàn vì sóng gió; năm 983 cho đào kênh dọc theo đường biển tỉnh Thanh Hóa từ núi Đồng Cổ [sông Mã] đến sông Bà Hòa [Tĩnh Gia]:[4]
Quý Mùi, /Thiên Phúc/ năm thứ 4[ 983 ],… Kênh mới trên đường biển làm xong. Khi vua đi đánh Chiêm Thành, qua núi Đồng Cổ đến sông Bà Hòa, đường núi hiểm trở khó đi, người ngựa mỏi mệt, đường biển thì sóng to khó đi lại, bèn sai người đào kênh. Đến đây đào xong, thuyền bè đi lại đều được thuận tiện.” Toàn Thư, Bản Kỷ, quyển 1.
Năm 1003 nhà Vua lại cho đào kênh Đa Cái, nay là xã Hương Cái thuộc huyện Hưng Nguyên tỉnh Nghệ An để nối con kênh từ Thanh Hóa đến sông Lam:
Quý Mão, /Ứng Thiên/ năm thứ 10 /1003. Vua đi Hoan Châu, vét kinh Đa Cái  thẳng đến Tư Củng trường ở Ám Châu.” Toàn Thư, Bản kỷ, quyển 1.
Dưới thời Vua Lê Đại Hành có những cuộc nỗi dậy bởi các quan lại địa phương hoặc dân tộc miền núi. Phần lớn xảy ra tại vùng Thanh Nghệ, nơi Chiêm Thành thường mang quân ra vào cướp phá, khiến lòng người chưa ổn định. Tình hình có lúc trầm trọng, nhà Vua phải thân chinh đi đánh dẹp, chiếu theo thời gian, xin liệt kê:
Vào năm Hưng Thống thứ nhất [989], viên Quản giáp Dương Tiến Lộc xui dân châu Hoan [Nghệ An] và châu Ái [Thanh Hóa] nổi lên làm phản, Cương Mục[5] ghi như sau:
Tiến Lộc, làm chức Quản giáp, vâng mệnh đi thu thuế ở châu Hoan và châu Ái. Nhân đó, Lộc cầm đầu hai châu ấy nổi lên làm phản, rồi xin theo về với nước Chiêm Thành; nhưng người Chiêm Thành không nhận. Nhà vua đem quân đi đánh bắt giết được Tiến Lộc và giết người hai châu ấy không biết bao nhiêu mà kể.”
Tháng 7, năm Ứng Thiên thứ 4 [997], nhà Vua đi đánh giặc ở Đỗ Động,[6] vùng căn cứ của tướng Đỗ Cảnh Thạc thời Thập Nhị Sứ Quân, bắt được đồ đảng đem về.
Năm thứ 6 [999] Vua thân đi đánh Hà Động, thuộc huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa; tất cả bốn mươi chín động trong vùng đều dẹp yên cả.
Năm thứ 7 [1000], bọn Trịnh Hàng ở Phong Châu [tỉnh Vĩnh Phúc] làm loạn. Nhà vua điều khiển quân sĩ đi đánh. Trịnh Hàng chạy sang núi Tản Viên tỉnh Sơn Tây.
Năm thứ 8 [1001],Vua cùng Vua cũ nhà Đinh tức Đinh Toàn mang quân đánh bộ tộc Cử Long[7] tại Thanh Hóa, Đinh Toàn tử trận, Cương Mục[8] chép như sau:
Nhà vua đi đánh Cử Long: Vệ vương Toàn theo đi. Bấy giờ quân giặc thấy nhà vua, chúng giương cung, chĩa tên, toan bắn, chiếc tên rơi xuống; chúng lại giương cung, dây cung đứt. Chúng sợ, rút lui. Nhà vua đi thuyền ven sông đuổi theo. Quân giặc ở hai bên bờ đánh khép lại. Quan quân bị hãm ở sông. Vệ vương Toàn trúng phải mũi tên bay, mất tại trận. Nhà vua kêu trời ba tiếng, rồi thân ra đốc chiến: quân giặc thua.”
Về phương diện văn học, dưới thời Tiền Lê tuy chưa tổ chức thi cử, nhưng việc học do Phật Giáo phụ trách, được duy trì tại các chùa chiền, tự viện. Các vị cao tăng như Pháp Thuận, Khuông Việt đều là những danh sĩ. Trung Quốc biết rõ nước ta là quốc gia văn hiến, nên  khi cử sứ bộ sang, ngoài viên Chánh sứ lo việc chính trị, còn có viên phụ tá, chuyên đối đáp thơ văn. Như phái đoàn Lý Nhược Chuyết sang nước ta năm 986, có Quốc tử giám bác sĩ Lý Giác phụ tá, từng để lại thơ xướng họa; phái đoàn Tống Cảo năm 990, phụ tá bởi Vương Thế Tắc, vị này từng lập kỳ tích trong lịch sử Trung Quốc, với 2 lần thi đậu Trạng nguyên.[9]
Về phương diện y tế cũng được nhà Vua lưu ý, qua việc gửi biểu văn sang Trung Quốc xin những bài thuốc hay, để chữa trị cho dân; tờ biểu có đoạn như sau:
“…Lại bảo rằngVùng Lãnh Biểu[10] nóng ẩm, nhiều chướng lệ, xin quan cho giấy mực viết những bài thuốc cứu sống, để ban cho các châu.”[11]
Phía Trung Quốc chấp nhận lời xin này. [Trường Biên, quyển 43]
Sử xưa ít đề cập đến lãnh vực kinh tế, tuy nhiên qua sử liệu Trung Quốc dưới đây có thể thấy việc trồng dâu nuôi tằm tại nước ta khá thịnh vượng. Nguyên do lúc bấy giờ vua Tống Chân Tông ban lệnh các nơi trồng dâu nuôi tằm. Viên quan đứng đầu Quảng Tây, Chuyển vận sứ Trần Nghiêu Tẩu tâu rằng thổ ngơi Quảng Tây có nhiều đá, thiếu đất trồng dâu, chỉ  cây trồng tơ gai mà thôi; riêng việc trồng dâu, nuôi 8 loại tằm sản xuất lụa gấm thì nổi tiếng tại An Nam:
Trường Biên quyển 43, ngày Nhâm Tuất tháng 7 [31/7/998], Trước đó có chiếu ban sai dân trồng nhiều dâu [để nuôi tằm], Chuyển vận sứ Quảng Tây Trần Nghiêu Tẩu tâu rằng:
‘Các châu dưới quyền coi sóc của thần, thổ ngơi khác biệt; nhiều ruộng đá, thiếu đất để trồng dâu; thường bảo rằng “ những thứ gấm lụa từ 8 loại tằm” vốn không có tục sản xuất từ Ngũ Lãnh; nơi sản xuất chỉ tại An Nam. Dân tại đây ngoài việc cày ruộng nước, nguồn tài lợi dựa vào loại tơ gai gọi là ma ninh mà thôi’.”[12]
***
Các nhà viết sử thời xưa thường chú ý đến việc làm của nhà vua, các cuộc chinh phạt, cùng Sứ thần các nước qua lại ngoại giao; rất ít khi đề cập đến sinh hoạt dân chúng; nên tư liệu để lại về kinh tế xã hội khá nghèo nàn; đó là điều đáng tiếc.
—————–
[1] 經略司熊本亦言:「嘉祐中,儂宗旦以勿惡等峒歸明,賜名順安州。治平中,儂智會以勿陽峒歸明,賜名歸化州
[2] Châu Địa Lý:tên châu của Chiêm Thành, sau khi sáp nhập vào lãnh thổ nhà Lý đổi gọi là châu Lâm Bình (1075). Nay là phần đất huyện Lệ Ninh, tỉnh Quảng Bình.
[3] Ô Lý:tên hai châu của nước Chiêm Thành, thời Trần (năm 1306) đổi gọi châu Ô là Thuận Châu, Châu Lý gọi là Hoá Châu; nay là phần phía nam tỉnh Quảng Trị và tỉnh Thừa Thiên.
[4] Theo lời chú Toàn Thư, Bản kỷ quyển 1;  Sông Bà Hòa: sông chảy qua xã Bà Hòa, sau đổi là xã Đồng Hòa, nay thuộc huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa.
[5] Cương Mục: tức Khâm Định Việt Sử Thông Giám Cương Mục, Chính Biên, quyển 1.
[6] Đỗ Động: theo chú thích của  Toàn Thư, Ngoại Kỷ, quyển 5; thuộc huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Tây.
[7] Cử Long: Cương Mục, Chính Biên, quyển 1 có lời chua như sau: Cử Long: Tên dân tộc Mán. Nhà Đinh, nhà Tiền Lê gọi là mán Cử Long, đến nhà Lý diệt được. Năm Thuận Thiên (1428-1433), nhà Lê đặt là huyện Lạc Thủy; năm Quang Thuận (1460-1469), đổi lại Cẩm Thủy. Bây giờ vẫn theo tên cũ, thuộc phủ Quảng Hóa, tỉnh Thanh Hóa.
[8] Cương Mục, Chính Biên, quyển 1.
[9] Theo Hoa Nhân Bách Khoa, Vương Thế Tắc đậu Trạng nguyên lần thứ nhất, khoa này có một viên Tiến sĩ bị khiếu nại, nên triều đình nhà Tống cho thi lại, Thế Tắc lại thi tiếp đậu Trạng nguyên lần thứ 2, nên được người đời gọi là “ Liên khoa Trạng nguyên 連科狀元.
[10] Lãnh Biểu: vùng phía nam Ngũ Lãnh, chỉ vùng đất Quảng Đông, Quảng Tây, thuộc nước Nam Việt xưa.
[11] 又言:「嶺表炎蒸,又多瘴癘,請官給紙墨,寫攝生藥方,散付諸州。」從之。
[12] 先是,有詔諸路課民種桑棗,廣西轉運使陳堯叟上言曰:「臣所部諸州,土風本異,田多山石,地少桑蠶,昔云『八蠶之綿』,諒非五嶺之俗,度其所產,恐在安南。今其民除耕水田外,財利之博者,惟麻苧耳
Nghiên cứu Quốc tế gửi bản báo
P/v
16/03/1926: Chế tạo thành công tên lửa nhiên liệu lỏng đầu tiên
Nguồn: First liquid-fueled rocketHistory.com
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Vào ngày này năm 1926, người đầu tiên đem lại hi vọng cho giấc mơ du hành không gian là nhà khoa học người Mỹ Robert H. Goddard, khi ông thử nghiệm thành công tên lửa nhiên liệu lỏng đầu tiên trên thế giới tại Auburn, Massachusetts. Tên lửa này đã bay được 2,5 giây với tốc độ khoảng 60 dặm/h, đạt độ cao 12,5 m và hạ cánh cách xa 56m. Tên lửa cao 3,05 m, được chế tạo từ các ống mỏng, và sử dụng nhiên liệu là oxy lỏng và xăng.
Những năm đầu thế kỷ 13, người Trung Quốc là những người đầu tiên tạo ra tên lửa dùng thuốc súng sử dụng trong quân sự và có lẽ tên lửa pháo hoa còn được chế tạo từ trước đó. Tên lửa dùng thuốc súng xuất hiện ở châu Âu cũng trong khoảng thế kỷ 13, và sang thế kỷ 19, các kỹ sư người Anh đã có nhiều tiến bộ quan trọng trong giai đoạn đầu của ngành khoa học tên lửa.
Năm 1903, nhà phát minh người Nga Konstantin E. Tsiolkovsky đã cho xuất bản một bài luận về các vấn đề lý thuyết của việc sử dụng động cơ tên lửa trong không gian. Nhưng phải đến khi tên lửa Robert Goddard ra mắt vào những năm 1920 thì người ta mới bắt tay chế tạo loại tên lửa nhiên liệu lỏng hiện đại mà vào đầu những năm 1960 đã đưa con người vào không gian.
Goddard, sinh tại Worcester, Massachusetts, vào năm 1882. Ông trở nên thích thú với ý tưởng du hành không gian sau khi đọc cuốn tiểu thuyết khoa học viễn tưởng War of the Worlds (1898) của H.G. Wells. Ông bắt đầu chế tạo tên lửa dùng thuốc súng vào năm 1907, khi còn là sinh viên tại Viện Bách khoa Worcester (Worcester Polytechnic Institute) và tiếp tục thử nghiệm tên lửa khi đã là nghiên cứu sinh tiến sĩ và sau đó là giáo sư vật lý tại Đại học Clark. Ông là người đầu tiên chứng minh rằng tên lửa có thể bay trong chân không và cũng là người đầu tiên khám phá năng lượng và lực đẩy của các loại nhiên liệu khác nhau, gồm oxy lỏng và hydro lỏng. Ông đã nhận được bằng sáng chế của Mỹ cho ý tưởng về tên lửa đa tầng và tên lửa nhiên liệu lỏng, và nhận trợ cấp từ Viện Smithsonian để tiếp tục nghiên cứu của mình.
Năm 1919, bài luận kinh điển của Goddard, A Method of Reaching Extreme Altitudes, đã được công bố bởi Viện Smithsonian. Bài luận chỉ ra các lý thuyết toán học của ông về động cơ tên lửa và đề xuất việc phóng một tên lửa không người lái lên mặt trăng trong tương lai. Tuy nhiên, báo chí đã chế giễu ý tưởng tên lửa lên mặt trăng của nhà khoa học. Tháng 01/1920, tờ The New York Times đăng một bài xã luận nói rằng Tiến sĩ Goddard “dường như thiếu kiến thức thường thức được dạy ở trung học,” vì ông nghĩ rằng động cơ tên lửa sẽ hoạt động được ngoài bầu khí quyển trái đất. (Ba ngày trước khi sứ mệnh Apollo đầu tiên hạ cánh trên mặt trăng vào tháng 07/1969, tờ báo đã cho đăng bản đính chính bài xã luận này.)
Tháng 12/1925, Goddard đã thử nghiệm một tên lửa nhiên liệu lỏng tại tòa nhà Khoa Vật lý của Đại học Clark. Ông đã viết rằng tên lửa, được đặt trên một giá cố định, “đã hoạt động một cách thỏa đáng và bay lên mang theo trọng lượng của chính nó.” Ngày 16/03/1926, Goddard thử nghiệm tên lửa nhiên liệu lỏng đầu tiên tại trang trại của dì Effie của ông ở Auburn.
Goddard tiếp tục công việc chế tạo tên lửa cho đến khi ông qua đời vào năm 1945. Các công trình của ông đã được công nhận bởi phi công Charles A. Lindbergh, người đã giúp ông giành được một khoản trợ cấp từ Quỹ Guggenheim về Thúc đẩy Khoa học Hàng không (Guggenheim Fund for the Promotion of Aeronautics). Goddard đã dùng khoản viện trợ này để xây một khu thử nghiệm tại Roswell, New Mexico, hoạt động từ năm 1930 đến năm 1942. Trong suốt thời gian làm việc tại đây, ông đã thực hiện thành công 31 đợt bay thử nghiệm, trong đó có một tên lửa đạt tầm cao 2,7 km chỉ trong 22,3 giây. Trong khi Goddard tự mình tiến hành các thử nghiệm mà không có hỗ trợ chính thức từ chính phủ Mỹ, thì phía Đức đã chủ động trong việc phát triển tên lửa. Tháng 09/1944, họ lần đầu sử dụng tên lửa hành trình V-2 của mình để tàn phá nước Anh. Trong thời chiến, Goddard đã phát triển một động cơ phản lực để giúp khởi động cho các thủy phi cơ của Hải quân Mỹ.
Đáng tiếc là Goddard đã không thể sống để chứng kiến những tiến bộ lớn lao trong việc chế tạo tên lửa vào thập niên 1950 và 1960, vốn đã biến ước mơ du hành không gian của ông thành sự thật. Trung tâm Không gian Goddard của NASA ở Greenbelt, Maryland, đã được đặt theo tên Goddard nhằm vinh danh ông.
Nghiên cứu Quốc tế gửi bản báo
P/v
‘Con ngựa hoang’ Trump sẽ bị thuần phục?
Nguồn: Nouriel Roubini, “The Taming of Trump”, Project Syndicate, 11/11/2016.
Biên dịch: Lê Hạnh Nguyên | Hiệu đính: Lê Hồng Hiệp
Sau khi Donald Trump bất ngờ đắc cử chức tổng thống Hoa Kỳ, một câu hỏi được đặt ra là liệu ông sẽ lãnh đạo theo chủ nghĩa dân túy cực đoan như trong chiến dịch của mình hay sẽ lựa chọn một cách tiếp cận thực dụng và hợp lý hơn.
Nếu Trump lãnh đạo theo đúng như chiến dịch đã giúp ông đắc cử, thì những gì sẽ diễn ra là nỗi sợ hãi của thị trường trên đất Mỹ và toàn thế giới, cũng như những tổn thất to lớn tiềm tàng về mặt kinh tế. Tuy nhiên, vẫn có lý do để hy vọng Trump sẽ quản lý theo một cách rất khác.
Một người theo chủ nghĩa dân túy cực đoan như Trump sẽ rời khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), hủy bỏ Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA), và áp đặt thuế cao cho hàng nhập khẩu từ Trung Quốc. Ông cũng sẽ cho xây dựng bức tường biên giới Mỹ – Mexico như đã hứa; trục xuất hàng triệu lao động không có giấy tờ; hạn chế cấp visa H1B cho các lao động lành nghề cần thiết trong lĩnh vực công nghệ; và xóa bỏ hoàn toàn chương trình Bảo hiểm Y tế phù hợp túi tiền (Affordable Care Act – Obamacare), điều có thể khiến hàng triệu người dân không có bảo hiểm sức khỏe.
Nói chung, một Trump cực đoan có thể làm tăng thâm hụt ngân sách của Hoa Kỳ. Ông ta sẽ giảm mạnh thuế thu nhập của các công ty và cá nhân giàu có.  Dù mở rộng cơ sở thu thuế, tăng thuế lợi nhuận tích lũy (carried interest) của các nhà quản lý quỹ, và khuyến khích các công ty chuyển lợi nhuận ngoại quốc về nước, nhưng kế hoạch của ông sẽ không giúp cân bằng ngân sách. Ông sẽ tăng chi tiêu quân sự và khu vực công trong các lĩnh vực như cơ sở hạ tầng, và việc cắt giảm thuế cho người giàu sẽ làm giảm thu ngân sách của chính phủ tới 9 nghìn tỷ đô la trong vòng một thập niên.
Một Trump cực đoan như vậy cũng sẽ thay đổi mạnh cách tiếp cận chính sách tiền tệ hiện tại – đầu tiên là bằng cách thay thế chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Janet Yellen bởi một kẻ hiếu chiến theo trường phái trọng tiền, rồi lấp đầy các vị trí trống trong Hội đồng Thống đốc Fed hiện tại và sắp tới bởi những nhân vật tương tự. Hơn nữa, Trump sẽ xóa bỏ những gì ông ta có thể từ đạo luật cải cách tài chính Dodd-Frank năm 2010; chèn ép Cục Bảo vệ Tài chính Người tiêu dùng; cắt giảm tiền trợ cấp cho các nguồn năng lượng thay thế và giảm các quy định về môi trường; đồng thời loại bỏ bất cứ điều luật nào được cho là sẽ gây cản trở các doanh nghiệp lớn.
Cuối cùng, chính sách cực đoan của Trump sẽ làm bất ổn các liên minh của Mỹ và làm gia tăng căng thẳng với các đối thủ. Tư tưởng bảo hộ của Trump có thể sẽ châm ngòi cho một cuộc chiến tranh thương mại trên toàn cầu, và nếu ông cứ nhất định muốn các đồng minh phải tự chi trả cho quốc phòng của mình thì sẽ dẫn đến tình trạng gia tăng vũ khí hạt nhân đến mức nguy hiểm, đồng thời gây sụt giảm vị thế lãnh đạo của Hoa Kỳ trên trường quốc tế.
Nhưng khả năng cao hơn là Trump sẽ theo đuổi một chính sách thực tế và trung dung. Ngay từ đầu, Trump là một doanh nhân ưa thích “nghệ thuật đàm phán”, vì vậy ông vốn dĩ là một người thực dụng hơn là một kẻ lý thuyết suông. Lựa chọn tranh cử dưới hình ảnh của một người theo chủ nghĩa dân túy chỉ là một chiến thuật, và không nhất thiết phản ánh những quan niệm thật sự của ông.
Thực tế Trump là một tay kinh doanh bất động sản giàu có đã sống cả cuộc đời cạnh những doanh nhân giàu có khác. Ông là một tay marketing đầy kinh nghiệm, người đã nắm bắt được xu hướng chính trị bằng cách chiều theo những người ủng hộ Đảng Cộng hòa trong tầng lớp lao động và những người ủng hộ đảng Dân chủ bảo thủ,[1] một vài trong số họ có thể đã ủng hộ Thượng nghị sĩ đến từ bang Vermont Bernie Sanders trong vòng bỏ phiếu sơ bộ của đảng Dân chủ. Điều này cho phép ông nổi bật giữa rất nhiều những chính trị gia giữ tư tưởng ủng hộ giới kinh doanh, thân phố Wall, hay ủng hộ toàn cầu hóa truyền thống.
Khi đã lên nắm quyền, bề ngoài Trump sẽ chiều lòng những người đã ủng hộ mình một cách tượng trưng trong khi quay trở lại với các chính sách kinh tế trọng cung và nhỏ giọt lợi ích xuống các tầng lớp dưới[2] mà các đảng viên Cộng hòa đã ưa thích hàng thập kỷ nay. Mike Pence, người được Trump chọn làm phó tổng thống, là một chính trị gia dòng chính của Đảng Cộng hòa, và các cố vấn kinh tế trong chiến dịch của ông đều là những doanh nhân giàu có, các chuyên gia tài chính, nhà phát triển bất động sản và các nhà kinh tế theo chủ nghĩa trọng cung. Hơn nữa, ông cũng được cho là đang cân nhắc đưa những đảng viên dòng chính của Đảng Cộng hòa vào nội các của mình, bao gồm cựu Chủ tịch Hạ viện Newt Gingrich, Thượng nghị sĩ bang Tennessee Bob Corker, Thượng nghị sĩ bang Alabama Jess Sessions, và cựu giám đốc điều hành tập đoàn Goldman Sachs Steven Mnuchin (người cũng cố vấn cho ông trong chiến dịch tranh cử).
Những đảng viên đảng Cộng hòa truyền thống và các nhà lãnh đạo kinh doanh sắp được Trump bổ nhiệm rồi sẽ định hình nên những chính sách cho ông. Nhánh hành pháp sẽ tuân theo một quá trình ra quyết định mà qua đó, các bộ ban ngành liên quan phải tính tới các nguy cơ và kết quả của các kịch bản được đưa ra, sau đó trình lên tổng thống danh sách giới hạn các chính sách để lựa chọn. Và, vì sự thiếu kinh nghiệm của mình, Trump sẽ phải phụ thuộc nhiều hơn vào các cố vấn, giống như cựu Tổng thống Ronald Reagan và George W. Bush.
Trump cũng sẽ bị Quốc hội lái về một lập trường trung dung, dựa vào đó ông sẽ phải làm việc để thông qua bất kỳ một đạo luật nào. Chủ tịch Hạ viện Paul Ryan và lãnh đạo Đảng Cộng hòa trong Thượng viện có nhiều quan điểm chính thống về thương mại, vấn đề di cư và thâm hụt ngân sách hơn Trump. Trong khi đó, Đảng Dân chủ chiếm thiểu số trong Thượng viện sẽ có thể gây cản trở bất cứ sự cải tổ toàn diện nào mà Trump đề xuất, đặc biệt là khi chúng động đến “đường ray thứ ba” của chính trị Hoa Kỳ: vấn đề An ninh Xã hội và Bảo hiểm Y tế.
Trump cũng sẽ bị kiềm chế bởi mô hình tam quyền phân lập của hệ thống chính trị Mỹ, các cơ quan chính phủ tương đối độc lập như Fed, và một giới báo chí tự do và mạnh mẽ.
Nhưng chính thị trường mới là nhân tố kiềm chế lớn nhất của Trump. Nếu ông cố gắng theo đuổi các chính sách theo chủ nghĩa dân túy cực đoan, thì hậu quả đáp lại sẽ rất nhanh chóng và mang tính trừng phạt: chứng khoán sẽ tụt dốc, đồng đô la rớt giá, các nhà đầu tư sẽ né tránh trái phiếu kho bạc Mỹ, giá vàng sẽ lên đỉnh, và nhiều hơn thế nữa. Tuy nhiên, nếu Trump kết hợp các chính sách dân túy ôn hòa với các chính sách củng cố kinh doanh truyền thống, ông sẽ không phải đối mặt với hậu quả thị trường. Giờ đây khi đã thắng cử, chẳng có lý do gì khiến ông phải chọn chủ nghĩa dân túy thay cho sự an toàn.
Những hiệu ứng tạo ra từ một tổng thống Trump thực dụng sẽ hạn chế hơn nhiều so với một kịch bản Trump cực đoan. Đầu tiên, ông sẽ vẫn bỏ hiệp định TPP; nhưng Hillary Clinton cũng sẽ làm vậy nếu đắc cử. Ông tuyên bố rằng sẽ hủy bỏ NAFTA, nhưng khả năng cao hơn là ông sẽ chỉ điều chỉnh nó để chiều lòng những công nhân lao động cổ cồn xanh của Mỹ. Và thậm chí nếu một Trump thực dụng muốn hạn chế nhập khẩu từ Trung Quốc, thì lựa chọn của ông cũng bị hạn chế bởi một phán quyết gần đây của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) chống lại các mức thuế “chống phá giá có chọn lọc” nhằm vào hàng hóa Trung Quốc. Các ứng cử viên “ngoài cuộc” thường tấn công Trung Quốc trong chiến dịch vận động tranh cử của mình, nhưng một khi đã vào cuộc, họ sẽ sớm nhận ra rằng việc hợp tác sẽ có lợi hơn.
Trump có thể sẽ xây bức tường của mình tại biên giới Mexico, mặc dù lượng người di cư hiện sang ít hơn trước. Nhưng ông cũng sẽ chỉ sờ gáy những người di cư không có giấy tờ, những người phạm các tội ác bạo lực, thay vì sẽ trục xuất 5-10 triệu người. Tuy nhiên, ông có thể sẽ vẫn hạn chế việc cấp visa cho những lao động tay nghề cao, điều sẽ ít nhiều lấy đi nhựa sống của ngành công nghệ.
Một Trump thực dụng sẽ vẫn tạo ra tình trạng thâm hụt ngân sách, nhưng sẽ ít hơn so với phiên bản cực đoan. Ví dụ, nếu ông làm theo kế hoạch thuế đề xuất bởi các đảng viên đảng Cộng hòa trong Quốc Hội, thu ngân sách từ thuế sẽ chỉ giảm 2 nghìn tỷ đô trong vòng một thập niên.
Một điều chắc chắn là sự kết hợp chính sách dưới một chính quyền Trump thực dụng sẽ không nhất quán về mặt ý thức hệ và khá tệ cho tăng trưởng kinh tế. Nhưng thế còn dễ chấp nhận hơn nhiều đối với các nhà đầu tư – và thế giới – so với chương trình nghị sự cực đoan mà ông đã hứa hẹn với những người ủng hộ mình.
Nouriel Roubini, giáo sư tại Trường Kinh doanh Stern thuộc Đại học New York và Chủ tịch của Roubini Global Economics, từng là Kinh tế gia Cao cấp về Các vấn đề Quốc tế trong Hội đồng Cố vấn Kinh tế của Nhà Trắng dưới thời Chính quyền Clinton. Ông từng làm việc cho Quỹ Tiền tệ Quốc tế, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, và Ngân hàng Thế giới.
Copyright: Project Syndicate 2016 – The Taming of Trump
——————–
[1]  Nguyên văn: Reagan Democrats.
[2] Nguyên văn: Trickle-down economic policies.
20/03/1953: Khrushchev bắt đầu trỗi dậy nắm quyền
Nguồn: “Khrushchev begins his rise to power”, History.com (truy cập ngày 20/3/2016).
Biên dịch: Nguyễn Ngọc Tường Ngân
Vào ngày này năm 1953, Chính phủ Liên Xô thông báo rằng Nikita Khrushchev là một trong năm người được bầu vào Ban Bí thư mới được thành lập của Đảng Cộng sản. Việc Khrushchev được lựa chọn là một bước quan trọng đầu tiên dẫn đến sự trỗi dậy nắm quyền của ông ở Liên Xô – một bước tiến mà cuối cùng giúp Khrushchev được bầu làm Tổng Bí thư của Đảng Cộng sản vào tháng 9 năm 1953, và sau đó là Thủ tướng vào năm 1958.
Cái chết của Joseph Stalin vào ngày 5 tháng 3 năm 1953 đã tạo ra một khoảng trống rất lớn trong dàn lãnh đạo Liên Xô. Stalin đã cai trị Liên Xô từ những năm 1920. Với việc ông qua đời, người thừa kế hiển nhiên là Georgy Maksimilianovich Malenkov, người được chỉ định làm thủ tướng và Bí thư thứ nhất của Đảng Cộng sản ngay sau cái chết của Stalin. Tuy nhiên, sự chuyển tiếp tưởng như trơn tru này lại ẩn dấu một cuộc đấu tranh quyền lực ngày càng tăng giữa Malenkov và Nikita Khrushchev.
Khrushchev đã hoạt động tích cực trong Đảng Cộng sản Nga từ khi tham gia vào năm 1918. Từ khi Stalin nắm quyền kiểm soát Liên Xô sau cái chết của Lenin năm 1924, Khrushchev đã trở thành một đồng chí trung thành tuyệt đối của nhà độc tài tàn bạo. Lòng trung thành này đã giúp ích cho ông, vì ông là một trong số ít những đảng viên Bolshevik kỳ cựu sống sót qua cuộc thanh trừng chính trị tàn khốc của Stalin trong thập niên 1930.
Trong những năm 1940 Khrushchev đã nắm một số vị trí quan trọng trong chính phủ Liên Xô. Tuy nhiên, khi Stalin qua đời tháng 3 năm 1953, Khrushchev đã bị bỏ qua và Malenkov được chú ý. Nhưng không mất nhiều thời gian để Khrushchev qua mặt một Malenkov tầm thường. Đầu tiên, ông đã tổ chức một liên minh các chính trị gia Liên Xô để buộc Malenkov từ bỏ chức vụ Bí thư thứ nhất – vị trí quan trọng hơn do có quyền kiểm soát bộ máy đảng ở Liên Xô. Malenkov công khai tuyên bố rằng ông đã từ bỏ vị trí này để khuyến khích việc chia sẻ trách nhiệm chính trị, nhưng rõ ràng là Khrushchev đã giành được một chiến thắng quan trọng.
Để thay thế Malenkov, đảng công bố thành lập một cơ quan mới, một ban bí thư gồm năm người. Các nhà báo phương Tây ghi nhận rằng khi công bố năm thành viên này, tên của Khrushchev luôn được liệt kê đầu tiên, trong khi những người khác được ghi theo thứ tự bảng chữ cái. Mọi việc sớm sáng tỏ rằng Khrushchev là người nắm quyền chính trong Ban Bí thư, và vào tháng 9 năm 1953, ông đã giành được đủ sự ủng hộ để được bầu làm Tổng Bí thư của Đảng Cộng sản. Trong tháng 2 năm 1955, ông và những người ủng hộ đã đẩy Malenkov ra khỏi chức thủ tướng và thay thế vị trí này bằng một con rối của Khrushchev, đó là Nikolai Aleksandrovich Bulganin. Vào tháng 3 năm 1958, Khrushchev củng cố quyền lực của mình bằng cách giành luôn cả chức thủ tướng.
Các quan chức Hoa Kỳ, trong đó có Ngoại trưởng John Foster Dulles, đã đánh giá thấp Khrushchev. Ban đầu, họ coi ông như là một tay sai của Malenkov, nhưng không lâu sau đó đã phát hiện ra rằng một Khrushchev lỗ mãng và ít tinh tế là một lực lượng đáng được tính đến trong nền chính trị Liên Xô. Bất chấp sự lo lắng của họ, sự trỗi dậy của Khrushchev đã bắt đầu một thời kỳ mà trong đó căng thẳng giữa Hoa Kỳ và Liên Xô bắt đầu giảm bớt, khi ông kêu gọi một sự “chung sống hòa bình” giữa hai siêu cường.
Xem thêm: Khrushchev mới là người giết chết chủ nghĩa cộng sản

Nghiên cứu Quốc tế gửi bản báo!
P/v
 

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

BÀI THƠ CŨ

Ta sinh ra cô đơn giờ cô đơn đã cũ ta trưởng thành bởi sợ hãi sợ hãi cũng cũ rồi này tôi một khuôn mặt công chức đứng nhìn những cuộc họp rạc rài tiêu ma bao ý tưởng xa xa trải một mùa bệnh hoạn bệnh hoạn cũng cũ rồi Số mệnh già như trời lọm khọm ở giữa công viên đầy nắng nắng có gì...

Thống kê
  • Đang truy cập13
  • Hôm nay8,036
  • Tháng hiện tại352,276
  • Tổng lượt truy cập3,954,737
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây