Thế giới hôm nay: 22/08/2019

Thứ tư - 21/08/2019 23:21
Các biên bản làm việc được công bố hôm nay cho thấy Cục Dự trữ Liên bang (Fed) đã bị chia rẽ quanh việc có nên cắt giảm lãi suất vào cuối tháng 7 vừa qua hay không, và nếu có thì bao nhiêu. Việc Fed rốt cuộc giảm lãi suất 0,25% là lần đầu tiên Mỹ làm như vậy trong hơn một thập niên qua. Một số người tham gia cuộc họp muốn mức giảm lớn hơn nữa,
Thế giới hôm nay: 22/08/2019

Thế giới hôm nay: 22/08/2019

Print Friendly, PDF & Email

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Đỗ Đặng Nhật Huy

TIN VẮN 

Các biên bản làm việc được công bố hôm nay cho thấy Cục Dự trữ Liên bang (Fed) đã bị chia rẽ quanh việc có nên cắt giảm lãi suất vào cuối tháng 7 vừa qua hay không, và nếu có thì bao nhiêu. Việc Fed rốt cuộc giảm lãi suất 0,25% là lần đầu tiên Mỹ làm như vậy trong hơn một thập niên qua. Một số người tham gia cuộc họp muốn mức giảm lớn hơn nữa, với lý do lo ngại về lạm phát thấp và sự bất định gây ra bởi cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung.

Tổng thống Donald Trump đã hủy chuyến đi gặp Mette Frederiksen, thủ tướng Đan Mạch, vì bà từ chối thương lượng bán Greenland cho Mỹ. Greenland, hòn đảo lớn nhất thế giới, là một lãnh thổ tự trị của Đan Mạch. Đây là nơi có một căn cứ quân sự của Mỹ và các nguồn khoáng sản vẫn chưa được khai thác. Ông Trump đã đề xuất “thỏa thuận bất động sản lớn” này vào tuần trước; trong khi bà Frederiksen gọi ý tưởng ấy là kỳ khôi.

Trung Quốc xác nhận rằng cảnh sát của họ đã bắt giữ một nhân viên thương vụ của Lãnh sự quán Anh ở Hồng Kông vì vi phạm luật an ninh công cộng. Simon Cheng Man-kit đã bị bắt giữ vào ngày 8 tháng 8 trong một chuyến đi trong ngày qua biên giới đến Thâm Quyến. Nước Anh cho biết “họ cực kỳ quan ngại”. Hồng Kông đã bị chìm trong các cuộc biểu tình chống chính phủ suốt 11 tuần.

Một tòa án Australia đã bác bỏ đơn kháng án của Hồng YGeorge Pell về việc xin bác bỏ bản án lạm dụng tình dục đối với ông. Hồng Y Pell, từng là người đứng thứ ba của Vatican, đã bị bỏ tù sáu năm từ hồi tháng 3 vì đã lạm dụng tình dục hai bé trai hồi những năm 1990. Một trong hai nạn nhân đã chết do dùng ma túy quá liều vào năm 2014. Một bản kháng án cuối cùng gửi lên Tòa án Tối cao Australia đang được xem xét.

Một mặt trận mới trong cuộc chiến thương mại có thể sắp được mở ra sau khi Trung Quốc đe dọa sẽ áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với các công ty Mỹ liên quan đến việc bán máy bay chiến đấu F-16 cho Đài Loan. Bộ Ngoại giao Mỹ đã phê duyệt việc bán 66 chiếc máy bay này, trị giá 8 tỷ đô la và được sản xuất bởi Lockheed Martin, một người khổng lồ quốc phòng Mỹ. Trung Quốc tuyên bố hòn đảo này thuộc sở hữu của họ.

Thu nhập ròng của Rosneft, công ty dầu mỏ được sỡ hữu phần lớn bởi nhà nước Nga, đã tăng lên 325 tỷ rúp (4,9 tỷ đô la) trong nửa đầu năm 2019, tăng 9% so với cùng kỳ năm ngoái. Kết quả này được thúc đẩy bởi giá dầu cao hơn. Tuy nhiên, thu nhập gần đây hơn của Rosneft đã bị ảnh hưởng bởi việc đóng cửa đường ống dẫn dầu Druzhba phục vụ châu Âu và các hạn chế sản lượng đã được thỏa thuận với OPEC, một các-ten dầu khí.

Target, nhà bán lẻ lớn thứ tám của Mỹ, đã công bố kết quả tốt hơn mong đợi. Doanh số bán hàng của cùng một cửa hàng tăng 3,4% so với cùng kỳ năm trước trong quý kết thúc vào ngày 3 tháng 8, được thúc đẩy bởi tăng trưởng 34% của doanh số bán hàng trực tuyến. Mặc dù các chuỗi bán hàng giá bình dân như Target và Walmart đang có kết quả kinh doanh tốt, các trung tâm bách hóa đã gặp nhiều khó khăn. Những kết quả gần đây của Macy’s, Kohl’s, J.C. Penney và Nordstrom đã khiến cho các nhà đầu tư thất vọng.

TIÊU ĐIỂM HÔM NAY

Người Rohingya từ chối hồi hương

Bangladesh dự kiến sẽ đưa 3,450 người tị nạn Rohingya trở lại bang Rakhine ở Myanmar bắt đầu từ hôm nay. Song ngoại trừ một số rất ít, đa phần người tị nạn đều từ chối quay về. Điều kiện cho một cuộc hồi hương không tồn tại: Myanmar đã phá hủy nhiều căn nhà trong số 740.000 căn nhà của những người bị họ trục xuất vào năm 2017 trong một chiến dịch bạo lực, mà Liên Hợp Quốc nói là được thực hiện với “mục đích diệt chủng”; một cuộc chiến ở Rakhine giữa quân đội Myanmar và Quân đội Arakan, một nhóm quân sự, đã buộc 60.000 người phải rời đi; và Myanmar đang giữ 125.000 người Rohingya trong các trại tị nạn tạm tồi tàn ở bang này.

Mặc dù vậy, các quốc gia láng giềng vẫn giả vờ rằng đang có tiến bộ. Các quan chức Bangladesh cho biết việc hồi hương đang được tiến hành vì Trung Quốc, người ủng hộ chính của Myanmar, đang gây áp lực. Nhưng Myanmar không trao quốc tịch cho người Rohingya, một yêu cầu quan trọng của những người tị nạn, và cũng không hứa hẹn một sự đảm bảo đáng tin cậy nào rằng việc quay trở lại các cánh đồng chết là an toàn.

Tổng thống Nam Phi bị Quốc hội chất vấn

Khi Cyril Ramaphosa đến dự họp quốc hội hôm nay, sẽ có rất nhiều nghị sĩ đặt câu  cho hỏi vị tổng thống. Sau khi kế nhiệm ông Jacob Zuma hồi tháng 2 năm 2018, ông đã cam kết chấm dứt nạn tham nhũng tràn lan dưới thời người tiền nhiệm và mang lại sự trong sạch cho các chính sách kinh tế. Cho đến nay ông đã gây thất vọng. Trong Quý I, GDP giảm 3,2% so với cùng kỳ năm ngoái, một phần do mất điện tại Eskom, một nhà máy điện đang ngập trong nợ nần mà ông bỏ mặc không cải tổ lại.

Cùng lúc, ông Ramaphosa cũng đang bị công kích bởi các đối thủ trong Đảng Đại hội Dân tộc Phi (ANC) cầm quyền của mình và phe đối lập cực tả của họ, Đảng Các Chiến binh Tự do Kinh tế. Họ cho rằng tổng thống là một kẻ phục vụ lợi ích của các doanh nghiệp lớn, chỉ ra những tiết lộ gần đây về danh tính của các nhà tài trợ giàu có cho chiến dịch giành ghế lãnh đạo ANC của ông. Nhiều người Nam Phi muốn ông Ramaphosa phải mặt đối mặt với các đối thủ của mình và sa thải những kẻ phá hoại chương trình nghị sự của ông. Thật không may, ông dường như quan tâm đến sự thống nhất của đảng mình hơn là tình trạng của đất nước.

Vấn đề tăng trưởng của Salesforce

Các nhà phân tích sẽ xem xét kỹ hơn bình thường kết quả được công bố hôm nay bởi Salesforce, một nhà cung cấp lớn các phần mềm dịch vụ (SaaS) và các ứng dụng dành cho kinh doanh trên nền tảng web. Các con số rất có thể sẽ không lớn: trong khi doanh thu dự kiến đạt 3,95 tỷ đô la, tăng 20% so với cùng kỳ năm trước, thì thu nhập trên mỗi cổ phiếu được ước tính sẽ giảm khoảng một phần ba so với Quý  2/2018 vốn có kết quả kinh doanh tốt.

Mối lo ngại lớn hơn là công ty sẽ xử lý các thương vụ mua lại gần đây như thế nào: ClickSoftware với giá 1,4 tỷ đô la và Tableau với giá 15,7 tỷ đô la. So với các công ty SaaS trẻ hơn, như Slack và Zoom, Salesforce tăng trưởng chậm hơn. Nhưng nếu việc tiếp quản thành công, Salesforce có thể phát triển hơn nữa. Điều này có thể giải quyết vấn đề tăng trưởng của họ cũng như giúp củng cố ngành công nghiệp SaaS – giống như cách mà đối thủ của họ là Oracle đã làm với các thế hệ các công ty làm phần mềm kinh doanh trước đây.

Tình hình giá cổ phiếu Salesforce.

Các cuộc đình công của Ryanair

Ryanair, hãng hàng không giá rẻ lớn nhất châu Âu, được biết đến với ba điều: giá vé thấp, cách thức quảng cáo giá vé gây sốc của CEO Michael O’Leary, và kỷ lục bay đúng giờ của họ. Song kỷ lục này đã phải thay đổi kể từ mùa thu năm 2017, khi họ buộc phải hủy hơn 20.000 chuyến bay do thiếu phi công.

Nhận thấy Ryanair dễ bị tổn thương trước các đòi hỏi mức lương cao hơn, các công đoàn của họ đã trở nên quyết liệt hơn. Hôm qua, phi hành đoàn của Ryanair ở Bồ Đào Nha đã đình công; một số phi công của họ ở Anh cũng đình công ngày hôm nay. Đối với những người hy vọng giữ được việc làm, đình công không phải là không có rủi ro. Ryanair không còn thiếu nhân lực nữa. Tháng trước, ông O’Leary cho biết Ryanair hiện có khoảng 500 phi công và 400 tiếp viên nhiều hơn so với nhu cầu. Ông dự kiến sẽ tiến hành hai đợt cắt giảm biên chế vào mùa thu và trong năm tới.

Tình hình giá cổ phiếu Ryanair.

Các hạt nhựa siêu nhỏ trong nước uống

Một báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới hôm nay sẽ công bố ảnh hưởng đến sức khỏe của các hạt nhựa siêu nhỏ trong nước uống. Microplastic, tên của các hạt này, là một mối quan tâm ngày càng tăng về sức khỏe. Chúng hình thành khi rác nhựa phân rã thành các mảnh nhỏ và khi chúng tách khỏi hộp đựng thức ăn và đồ uống bằng nhựa. Các nghiên cứu ở một số quốc gia trong những năm gần đây đã tìm thấy microplastic trong nước bề mặt, nước máy và nước đóng chai.

Chúng cũng hiện diện rộng rãi trong hải sản và môi trường. Một nghiên cứu gần đây ước tính rằng người Mỹ trung bình có thể ăn khoảng 50.000 hạt như vậy mỗi năm và hít vào một lượng tương tự. Tuy nhiên, những ảnh hưởng về sức khỏe của việc ăn microplastic vẫn chưa được biết đến vì có rất ít nghiên cứu về vấn đề này – và phần lớn chỉ thực hiện trên động vật. Một câu hỏi lớn là liệu các hạt nhựa có tiết ra các hóa chất khi chúng đi qua ruột hay không, hay sẽ không để lại dấu vết nào. “Phán quyết” của báo cáo ngày hôm nay rất đáng được mong chờ.
 

09/09/1976: Mao Trạch Đông qua đời

Print Friendly, PDF & Email

mao-communist-snake

Nguồn: “Mao Zedong dies”, History.com, truy cập ngày 08/09/2015.

Biên dịch và Hiệu đính: Nguyễn Ngọc Tường Ngân

Bài liên quan: Mao Trạch Đông trong mắt người TQ hiện nay

Mao Trạch Đông – người đã lãnh đạo nhân dân Trung Quốc trải qua một cuộc cách mạng kéo dài và sau đó lãnh đạo chính phủ cộng sản của quốc gia này từ khi thành lập vào năm 1949 – đã qua đời. Cùng với V.I. Lenin và Joseph Stalin, Mao là một trong những nhà cộng sản quan trọng nhất của Chiến tranh Lạnh.

Mao chào đời vào năm 1893. Trong những năm 1910, ông tham gia phong trào dân tộc chủ nghĩa chống lại triều đình suy đồi và kém hiệu quả của Trung Quốc cũng như những kẻ ngoại bang lợi dụng triều đình để bóc lột Trung Quốc. Tuy nhiên, đến những năm 1920, Mao bắt đầu mất niềm tin vào các lãnh đạo của phong trào dân tộc chủ nghĩa. Ông dần tin rằng chỉ có một sự thay đổi mang tính cách mạng trong xã hội Trung Quốc mới có thể đưa Trung Quốc thoát khỏi ách thống trị và sự nô dịch của phương Tây.

Năm 1921, ông trở thành một trong những thành viên sáng lập của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ). Những năm đầu trong sự nghiệp cộng sản của Mao không hề dễ dàng. Ông thường xuyên có nguy cơ bị bắt và xử tử bởi các lực lượng chính phủ Trung Quốc. Quan trọng hơn, ông thường có mâu thuẫn với các đồng chí cộng sản của mình, nhiều người ủng hộ việc sao chép một cách mù quáng cuộc Cách mạng Bolshevik vốn đem chủ nghĩa cộng sản lên nắm quyền ở Nga. Mao nhấn mạnh rằng cuộc cách mạng ở Trung Quốc sẽ đến từ những người nông dân chứ không phải công nhân đô thị.

Năm 1935, Mao nắm quyền kiểm soát Đảng Cộng sản. Khi đang bên bờ vực thất bại trước lực lượng Quốc Dân Đảng, ĐCSTQ đã bị Mao chỉ trích gay gắt vì thiếu nhiệt tình cách mạng và không có một chiến lược quân sự hiệu quả. Trước cảnh tuyệt vọng, đa số các thành viên ĐCSTQ đã chấp nhận quyền lực của Mao. Trong suốt những năm 1930 cho tới thời kỳ Thế chiến II, các lực lượng của Mao tiếp tục các cuộc tấn công vào chính phủ Trung Quốc. Họ cuối cùng đã chiến thắng vào năm 1949, và nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa theo chủ nghĩa cộng sản đã ra đời năm đó.

Mao cho thấy quyết tâm chiến đấu không ngừng với phương Tây khi vào năm 1950 ông đã gửi hàng trăm ngàn binh sĩ Trung Quốc vào Bắc Triều Tiên để chiến đấu với quân đội Mỹ trong Chiến tranh Triều Tiên. Cuộc chiến kéo dài trong gần ba năm, kết thúc bằng một lệnh ngừng bắn vào năm 1953.

Vào cuối những năm 1950, Mao bắt đầu rút khỏi vai trò tích cực trong chính phủ Trung Quốc, nhưng ông quay lại mạnh mẽ vào giữa những năm 1960 khi dẫn đầu cuộc “Cách mạng Văn hóa”, vốn được thiết kế để phục hồi điều mà ông gọi là sự suy giảm tinh thần cách mạng của dân tộc. Cuộc “cách mạng” bao gồm các lời kêu gọi điên cuồng từ Mao và những người ủng hộ ông đòi hỏi một sự cống hiến lớn hơn dành cho những lý tưởng thực sự của chủ nghĩa cộng sản cũng như những sự chỉ trích mạnh mẽ đối với Liên Xô (vì các xu hướng “xét lại”) và sự “xâm lược đế quốc chủ nghĩa” của Hoa Kỳ. Hàng ngàn người Trung Quốc đã bị giết hoặc bị cầm tù bởi những thanh niên ủng hộ Mao, gọi là Hồng vệ binh.

Về mặt quốc tế, tình thế đã khiến Mao phải tìm kiếm một mối quan hệ gần gũi hơn với Hoa Kỳ. Kể từ đầu những năm 1960, quan hệ giữa Trung Quốc và Liên Xô ngày càng xấu đi, và đã xảy ra va chạm biên giới thường xuyên giữa các lực lượng vũ trang hai bên. Vào cuối những năm 1960, Mao đã xem Liên Xô là mối đe dọa đối với Trung Quốc nguy hiểm hơn cả Hoa Kỳ. Vì thế, Mao tìm cách có quan hệ gần gũi hơn với người Mỹ, hy vọng sử dụng họ làm đồng minh trong cuộc đối đầu với Liên Xô. Những nỗ lực của Mao dẫn đến một sự thay đổi lớn trong quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc, mà cao điểm là chuyến thăm lịch sử của Tổng thống Richard Nixon tới Trung Quốc vào năm 1972.

Cuộc gặp với Nixon là một trong những thành công lớn cuối cùng của Mao trước công chúng. Gần 80 tuổi, Mao bắt đầu ít xuất hiện hơn. Ông cũng bắt đầu chịu những ảnh hưởng của bệnh Parkinson. Mao qua đời vào năm 1976 khi vẫn còn đương chức Chủ tịch Đảng Cộng sản Trung Quốc.
 

Tội ác chống lại lịch sử của Ba Lan

Print Friendly, PDF & Email

poland-camp

Nguồn: Shlomo Avineri, “Poland’s Crime Against History”, Project Syndicate, 07/09/2016

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng | Biên tập: Lê Hồng Hiệp

Cha mẹ và tôi đến Tel Aviv một vài tháng trước khi Thế chiến II bắt đầu. Những thành viên còn lại trong đại gia đình của chúng tôi – gồm ba người ông và bà của tôi, bảy anh chị em của mẹ tôi, và năm người anh em họ của tôi – thì vẫn ở Ba Lan. Sau đó, tất cả họ đều bị sát hại trong Thảm sát Holocaust.

Tôi về thăm lại Ba Lan nhiều lần, nhưng luôn cảm thấy nơi này thiếu vắng sự hiện diện của người Do Thái. Những cuốn sách và bài viết của tôi được dịch sang tiếng Ba Lan. Bản thân tôi từng giảng bài tại Đại học Warsaw và Đại học Jagiellonian ở Krakow. Gần đây tôi còn được bầu làm một thành viên nước ngoài của Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Ba Lan. Mặc dù tiếng Ba Lan của tôi không được tốt, lịch sử và văn hóa của đất nước này vẫn chẳng hề xa lạ với tôi.

Vì những lý do này mà tôi hiểu được tại sao chính phủ Ba Lan gần đây lại đưa ra dự luật xem xét lại các vấn đề lịch sử. Nhưng tôi cũng rất tức giận [vì điều đó].

Có thể hiểu được tại sao người Ba Lan xem mình là nạn nhân chủ yếu của Đức Quốc xã. Bởi không có nước nào bị chiếm đóng ở châu Âu lại phải chịu hoàn cảnh tương tự. Ba Lan là quốc gia duy nhất, dưới sự chiếm đóng của Đức, đã phải giải tán chính phủ và quân đội, cũng như đóng cửa các trường học và đại học. Thậm chí đến cái tên “Ba Lan” cũng bị xóa khỏi bản đồ thế giới. Giống hệt như khi Ba Lan bị Nga và Phổ chia nhau hồi thế kỷ 18, Hiệp ước Molotov-Ribbentrop(1939) đã dẫn đến việc Liên Xô chiếm đóng miền đông Ba Lan sau sự xâm lược của quân Đức. Chẳng còn một dấu vết nào của chính quyền Ba Lan.

Chính phủ Ba Lan và toàn bộ các thể chế của nó đã bị phá hủy hoàn toàn, biến nước này trở thành địa điểm lý tưởng cho các trại diệt chủng của phát xít Đức, nơi sáu triệu công dân Ba Lan – ba triệu người Do Thái và ba triệu người Ba Lan – đã bị sát hại. Trong khi đó, ở những nước châu Âu khác mà Đức kiểm soát, Đức Quốc xã đã phải đối phó, đôi khi với những cách vô cùng phức tạp, với các chính quyền địa phương, một phần vì lý do chiến thuật.

Đây là lý do tại sao Ba Lan đã đúng khi nhấn mạnh rằng chúng ta không nên gọi các trại này là “trại diệt chủng Ba Lan” (ngay cả Tổng thống Mỹ Barack Obama cũng đã từng nhầm lẫn như vậy.) Vì chúng là các trại diệt chủng của Đức, đặt tại Ba Lan.

Nhưng chính phủ Ba Lan đương nhiệm lại đang mắc phải một sai lầm nghiêm trọng khi cố gắng hình sự hóa việc nhắc tới khái niệm “trại diệt chủng Ba Lan.” Chỉ có các chế độ phi dân chủ mới sử dụng phương thức đó, thay vì dựa vào công luận, làm sáng tỏ lịch sử, qua các liên lạc ngoại giao, và giáo dục.

Dự luật của chính phủ thậm chí còn đi xa hơn: họ coi bất kỳ việc đề cập nào đến vai trò của người Ba Lan trong Thảm sát Holocaust đều là tội phạm hình sự. Dự luật này cũng đề cập đến những gì gọi là “sự thật lịch sử” liên quan đến vụ thảm sát người Do Thái trong chiến tranh tại thị trấn Jedwabne do những láng giềng người Ba Lan của họ gây ra.

Khi sử gia Jan Gross công bố nghiên cứu của ông, chứng minh rằng người Ba Lan chứ không phải người Đức, đã thiêu sống hàng trăm người Do Thái ở Jedwabne, đất nước Ba Lan tự nhiên bị một cuộc khủng hoảng lương tâm nghiêm trọng. Hai vị Tổng thống Ba Lan, Aleksander Kwasniewski và Bronisław Komorowski, đã công nhận những phát hiện này và công khai xin các nạn nhân tha thứ. Komorowski đã nói, “ngay cả trong đất nước của các nạn nhân, dường như vẫn có những kẻ giết người.” Thế nhưng, giờ đây nhà chức trách Ba Lan lại cho rằng vấn đề này phải được xem xét lại, thậm chí họ còn kêu gọi khai quật các ngôi mộ tập thể.

Quan điểm và tư tưởng của chính phủ là vấn đề nội bộ của Ba Lan. Nhưng nếu họ tìm cách che đậy hoặc phủ nhận khía cạnh “có vấn đề” của lịch sử Ba Lan, thì ngay cả những người đồng cảm với nỗi đau của Ba Lan cũng có thể nêu lên những câu hỏi mà do sự thừa nhận những đau khổ khủng khiếp của người Ba Lan nên đến giờ vẫn đang bị bỏ qua. Những câu hỏi này không phải là vặt vãnh hay chỉ hướng đến hành vi cá nhân. Chúng ám chỉ đến những quyết định của quốc gia.

Câu hỏi đầu tiên liên quan đến thời điểm xảy ra cuộc Khởi nghĩa Warsaw vào tháng 8/1944. Người Ba Lan đã chỉ ra một cách chính xác rằng Hồng Quân Liên Xô, vốn dĩ đã áp sát sông Vistula, đã không giúp đỡ quân Ba Lan và thực sự đã để cho người Đức đàn áp cuộc nổi dậy mà không gặp phải cản trở nào. Đây một trong những hành động đáng xấu hổ nhất của Stalin.

Nhưng tại sao quân đội ngầm của Ba Lan (Armia Krajowa – AK, hay Home Army), do chính phủ Ba Lan lưu vong tại London kiểm soát, lại nổi dậy vào thời điểm đó, khi quân Đức đã rút lui, miền đông Ba Lan đã được giải phóng, và Hồng Quân đang chuẩn bị tiến vào giải phóng Warsaw? Lời giải thích chính thức từ phía Ba Lan nói rằng đây là cuộc nổi dậy chống lại quân Đức, nhưng đồng thời cũng là một cuộc tấn công phủ đầu chống lại Liên Xô, nhằm đảm bảo rằng quân đội Ba Lan chứ không phải Liên Xô sẽ giải phóng Warsaw.

Điều đó có thể giải thích (mặc dù rõ ràng là không công bằng lắm) về việc Liên Xô từ chối giúp đỡ người Ba Lan. Thế nhưng, một câu hỏi khác lại nổi lên: Tại sao AK lại chờ đợi tới hơn bốn năm mới đứng lên chống lại sự chiếm đóng của Đức? Tại sao họ không ngăn cản thảm họa diệt chủng ba triệu người Do Thái và tất cả các công dân Ba Lan, hay là tham gia vào cuộc khởi nghĩa của người Do Thái ở Khu ổ chuột Warsaw (Warsaw Ghetto, nơi người Do Thái được đưa vào sống tập trung ở một số khu vực của thành phố) – vào tháng 4/1943?

Chúng ta đôi khi được nghe những tranh luận về việc AK đã gửi – hoặc không gửi – bao nhiêu súng ống cho quân nổi dậy ở khu ổ chuột này. Nhưng đó không phải là vấn đề. Quân Đức đã mất hàng tuần mới có thể dập tắt được Khởi nghĩa Khu ổ chuột Warsaw; trong khi đó, ở bên ngoài khu ổ chuột (“Aryan side”[1]), người Ba Lan đã biết hết mọi chuyện, nhưng họ không làm gì cả.

Chúng ta không thể biết kết quả sẽ như thế nào nếu AK tham gia khởi nghĩa cùng người Do Thái – không chỉ ở riêng Warsaw mà là trên toàn bộ đất nước Ba Lan đang bị chiếm đóng, nơi có hàng ngàn thành viên quân đội đã được chuẩn bị sẵn sàng cho một cuộc nổi dậy. Điều chắc chắn là quân phát xít sẽ gặp khó khăn hơn nhiều khi đàn áp các khu ổ chuột. Hơn nữa, việc tham gia vào cái được coi là “cuộc nổi dậy của người Do Thái” sẽ là bằng chứng mạnh mẽ cho tình đoàn kết với những người Ba Lan gốc Do Thái. Điểm mấu chốt ở đây là người ta có thể chất vấn một cách hợp pháp việc nhấn mạnh khía cạnh đạo đức của quyết định bắt đầu một cuộc nổi dậy nhằm ngăn chặn Liên Xô giải phóng Warsaw, trong khi làm ngơ không ngăn chặn việc thảm sát ba triệu người Ba Lan gốc Do Thái, cũng như không tham gia cuộc nổi dậy của các khu ổ chuột.

Điều này lại làm dấy lên một câu hỏi khác mà lâu nay vẫn bị quên lãng. Tính đến tháng 3/1939, chính phủ Anh và Pháp đã hiểu rằng việc nhân nhượng Hitler đã thất bại: sau khi tiêu diệt Tiệp Khắc, Đức Quốc xã đã chuyển sang nhắm vào Ba Lan. Trong mùa xuân đó, Anh và Pháp đã phải đưa ra một cam kết bảo vệ Ba Lan trước cuộc xâm lược của Đức.

Đồng thời, phía Liên Xô cũng đề nghị với người Anh và người Pháp lập ra một mặt trận thống nhất ngăn chặn Đức xâm lược Ba Lan – nỗ lực đầu tiên để phát triển một liên minh giữa Liên Xô và phương Tây nhằm chống phát xít. Vào tháng 8/1939, một phái đoàn quân sự Anh-Pháp đã đến Moskva, nơi người đứng đầu phái đoàn Liên Xô, Bộ trưởng Quốc phòng Kliment Voroshilov, đã hỏi họ một câu đơn giản: Liệu chính phủ Ba Lan có đồng ý cho quân đội Xô Viết tiến vào Ba Lan, vốn là điều cần thiết để đẩy lùi một cuộc xâm lược của Đức?

Sau nhiều tuần suy nghĩa, cuối cùng phía Ba Lan đã từ chối. Khi được hỏi, một bộ trưởng trong chính phủ Ba Lan đã trả lời: “Nếu quân đội Liên Xô vào Ba Lan, ai mà biết lúc nào họ mới chịu rời đi?” Cuộc đàm phán Anh-Pháp-Xô sụp đổ, và một vài ngày sau đó, Hiệp ước Molotov-Ribbentrop đã được ký.

Người ta có thể hiểu được tại sao Ba Lan lại hành động như vậy: sau khi giành được độc lập vào năm 1918, người Ba Lan đã rơi vào một cuộc chiến tranh tàn bạo với Hồng Quân, vốn đã sẵn sàng để chiếm Warsaw. Nhờ có sự hỗ trợ của quân đội Pháp mà họ mới có thể đẩy lùi người Nga và bảo vệ nền độc lập của mình. Thế nên vào năm 1939, có thể hiểu rằng Ba Lan sợ Liên Xô còn hơn sợ Đức Quốc xã.

Không một ai có thể biết liệu rằng Ba Lan có thể tránh được sự chiếm đóng của Đức nếu họ đồng ý cho Hồng Quân đổ bộ vào nước mình  hay không, cũng như chẳng ai biết liệu rằng Thế chiến II hay Holocaust có thể được ngăn chặn nếu Ba Lan làm điều đó? Nhưng cũng hợp lý khi cho rằng chính phủ đã thực hiện một lựa chọn định mệnh và thảm khốc nhất trong lịch sử Ba Lan. Bằng cách này hay cách khác, lập trường của chính phủ Ba Lan đã khiến Hiệp ước Molotov-Ribbentrop được ký, và cuộc Khởi nghĩa Warsaw năm 1944 đã khiến thành phố gần như bị phá hủy hoàn toàn.

Lập luận này không nên bị xem là một nỗ lực đổ lỗi cho các nạn nhân. Tội lỗi cả về mặt đạo đức và lịch sử đều thuộc về Đức Quốc xã, và song song với đó là Liên Xô. Nhưng nếu chính phủ Ba Lan muốn xét lại lịch sử, thì những vấn đề rộng hơn cũng phải được giải quyết. Một quốc gia và các nhà lãnh đạo của nó phải chịu trách nhiệm cho hậu quả từ những quyết định của mình.

Mới đây, tôi đã đến thăm POLIN, một bảo tàng Do Thái ở Warsaw, nơi được khởi xướng xây dựng bởi Tổng thống đương thời Kwasniewski. Tôi đã ấn tượng sâu sắc không chỉ bởi sự phong phú và cách trình bày các tài liệu, mà còn bởi sự tinh tế và chân thực về lịch sử của toàn bộ dự án này. Cuộc triển lãm đã thể hiện một cách rõ ràng rằng: không có người Do Thái, Ba Lan sẽ không phải là Ba Lan.

Tuy nhiên, bảo tàng cũng cho thấy mặt đen tối hơn trong những đan xen lịch sử này, đặc biệt là sự xuất hiện của Đảng Dân chủ Quốc gia bài Do Thái và theo chủ nghĩa dân tộc cực đoan do Roman Dmowski lãnh đạo vào những năm cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20. Một người bạn không phải người Do Thái khi đến triển lãm này cùng tôi đã nói: “Giờ là lúc xây dựng một bảo tàng Ba Lan, với những tiêu chuẩn tương tự.”

Bạn tôi đã đúng. Nhưng chính phủ hiện tại của Ba Lan lại đang đi theo một con đường sai lầm và thiếu khôn ngoan. Như chính người Đức đã cho chúng ta thấy, cách tốt nhất để Ba Lan bảo vệ mình là đối mặt, dù khó khăn, với sự thật lịch sử.

Shlomo Avineri là Giáo sư Khoa học Chính trị tại Đại học Do Thái ở Jerusalem và là thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học và Nhân văn Israel. Ông từng là Tổng Vụ trưởng thuộc Bộ Ngoại giao Israel dưới thời Thủ tướng Yitzhak Rabin. Cuốn sách gần đây nhất của ông là “Theodor Herzl and the Foundation of the Jewish State.”

Copyright: Project Syndicate 2016 – Poland’s Crime Against History

—————–

[1] Aryan side: Những phần còn lại của thành phố, bên ngoài các khu ổ chuột, được gọi là Aryan. Tên gọi này bắt nguồn từ việc bất kỳ ai sống bên ngoài các khu ổ chuột đều phải có giấy tờ chứng minh họ không phải là người Do Thái, mà là người Aryan (tức người Đức).

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

NÊN CÔNG BẰNG VỚI DÂN KHÔNG LẤY AI ĐÁNH GIẶC!

( Nhân vụ kiện của dân Bằng A lên Tòa án quận Hoàng Mai) Nhà thơ Đỗ Hoàng Ngày 22 tháng 5 năm 2014, Tòa án Quận Hoàng Mai có công văn gửi ông Chủ tịch UBND quận Hoàng Mai về việc nhận đơn khiếu kiện của ông Lưu Bách Thuật và bà Lưu Thị Hợi trú tại cụm dân cư Bằng A, phường Hoàng Liệt, quận...

Thống kê
  • Đang truy cập7
  • Máy chủ tìm kiếm1
  • Khách viếng thăm6
  • Hôm nay3,595
  • Tháng hiện tại77,296
  • Tổng lượt truy cập4,129,518
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây