Thế giới hôm nay: 20/08/2019

Thứ hai - 19/08/2019 21:48
Ngân hàng Trung ương Đức (Bundesbank) cho biết quốc gia này có thể đang đi vào suy thoái. Nền kinh tế đã suy giảm 0,1% trong quý II và Bundesbank cho biết họ không thấy có dấu hiệu phục hồi kể từ đó. Nền kinh tế định hướng xuất khẩu của Đức đã bị ảnh hưởng bởi cuộc chiến thương mại Trung-Mỹ và sự sụt giảm nhu cầu ô tô.
Thế giới hôm nay: 20/08/2019

Thế giới hôm nay: 20/08/2019

Print Friendly, PDF & Email

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Đỗ Đặng Nhật Huy

TIN VẮN

Ngân hàng Trung ương Đức (Bundesbank) cho biết quốc gia này có thể đang đi vào suy thoái. Nền kinh tế đã suy giảm 0,1% trong quý II và Bundesbank cho biết họ không thấy có dấu hiệu phục hồi kể từ đó. Nền kinh tế định hướng xuất khẩu của Đức đã bị ảnh hưởng bởi cuộc chiến thương mại Trung-Mỹ và sự sụt giảm nhu cầu ô tô.

Trong tháng 7, xuất khẩu của Nhật Bản đã giảm tháng thứ tám liên tiếp. Đến tháng 8, chỉ số Reuters Tankan về niềm tin kinh doanh của các công ty sản xuất lần đầu tiên xuống mức âm kể từ tháng 4 năm 2013. Dữ liệu mới làm gia tăng lo ngại rằng nền kinh tế Nhật Bản có thể rơi vào suy thoái khi thương mại toàn cầu chậm lại.

Wilbur Ross, Bộ trưởng Thương mại Hoa Kỳ, đã gia hạn thêm 90 ngày cho các công ty Mỹ mua thiết bị từ Huawei. Chính quyền Trump đã đưa gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc vào danh sách đen, cáo buộc công ty này là gián điệp nhà nước (không có bằng chứng cụ thể). Thiết bị của Huawei xây dựng nên phần lớn mạng lưới viễn thông tại vùng nông thôn của Mỹ. Ông Ross cho biết ông muốn cho các công ty Mỹ có thêm thời gian để đi tìm nguồn cung mới.

Cerebras, một công ty khởi nghiệp ở Thung lũng Silicon, đã công bố cái mà họ gọi là con chip máy tính lớn nhất thế giới. Bộ xử lý có kích thước ngang chiếc iPad này lớn hơn gần 56 lần so với bộ vi xử lý giữ danh hiệu lớn nhất trước đó. Công ty này hy vọng con chip sẽ thúc đẩy tiến bộ nhanh chóng trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Các hệ thống AI đều dựa trên “học sâu” – tức mạng lưới nơ-ron nhân tạo –  yêu cầu có các bộ vi xử lý có khả năng xử lý dữ liệu nhiều hơn, nhanh hơn nữa.

Facebook và Twitter đã xóa các tài khoản cố gắng làm suy yếu các cuộc biểu tình khổng lồ ủng hộ dân chủ ở Hồng Kông. Trong các bài đăng riêng lẻ, cả hai người khổng lồ truyền thông xã hội cho biết các tài khoản này là một phần của chiến dịch bóp méo thông tin được nhà nước hậu thuẫn bắt nguồn từ Trung Quốc đại lục, với mục đích miêu tả những người biểu tình là bạo lực.

Cháy rừng ở Gran Canaria (Tây Ban Nha) hoành hành ngoài tầm kiểm soát. Khoảng 8.000 người đã buộc phải di tản khỏi nhà của họ. Hòn đảo  của Tây Ban Nha là một địa điểm du lịch nổi tiếng, rất may cho đến nay, đám cháy chỉ ảnh hưởng đến trung tâm của hòn đảo chứ không phải các vùng ven biển được ưa chuộng bởi những người đi nghỉ mát. Vẫn chưa có báo cáo thương vong.

Giới chức hòn đảo Sardinia đã bắt giữ hai du khách người Pháp khi họ đang rời đảo với khoảng 40kg cát bãi biển. Trộm cát là một vấn đề đang gia tăng ở Sardinia, và sẽ bị trừng trị bằng các khoản tiền phạt lớn cũng như án tù lên đến sáu năm. Cặp vợ chồng nói họ mang cát về nhà “làm kỷ niệm” và không hề biết rằng điều này là bất hợp pháp.

TIÊU ĐIỂM HÔM NAY

Chính trường Italy hỗn loạn

“Ngay cả cuộc khủng hoảng cũng  gặp cảnh hỗn loạn”, một tờ báo của Ý gần đây tuyên bố như vậy. Với việc ông Giuseppe Conte, Thủ tướng Italy, chuẩn bị phát biểu tại Thượng viện ngày hôm nay, hệ quả có thể xảy ra là rất lớn. Matteo Salvini, nhà lãnh đạo của Liên đoàn phương Bắc cực hữu, một trong hai đảng trong liên minh của ông Conte, đã rút lại sự ủng hộ của mình (nhưng không phải chức bộ trưởng của ông). Vì vậy, Thủ tướng có thể phải từ chức mà không cần chờ một cuộc bỏ phiếu tín nhiệm.

Nếu một cuộc bỏ phiếu tín nhiệm được tổ chức, nó có thể đi theo bất kỳ kịch bản nào: ở một bên, Phong trào Năm sao (M5S), cùng với đảng PD trung tả và những đảng khác có thể giúp ông Conte chiếm đa số. Tuy nhiên, việc hình thành liên minh PD-M5S với một chương trinh hành động chung sẽ không dễ dàng. Ông Salvini đã cố gắng bất chấp thành phần phức tạp trong quốc hội để lôi kéo M5S, cho đến khi quá muộn. Nhưng vào Chủ nhật vừa rồi, các nhà lãnh đạo M5S đã đóng sầm cánh cửa, mô tả ông Salvini là “không đáng tin cậy”. Một cuộc bầu cử có thể sẽ hợp ý Liên Minh Phương Bắc. Nhưng dự đoán kết quả thì sao? Quả là mờ mịt.

Tỉ lệ ủng hộ các đảng trong quốc hội Italia.

Xử phúc thẩm Hồng Y George Pell

Giáo hội Công giáo đã bị giáng một đòn mạnh vào tháng 2 khi George Pell, người có chức vụ cao thứ ba ở Vatican, bị kết tội lạm dụng tình dục hai bé trai trong dàn hợp xướng ở Melbourne. Ông có thể được tự do trong tuần này, khi một tòa phúc thẩm Australia sẽ quyết định liệu có đủ bằng chứng cho phán quyết của bồi thẩm đoàn hay không. Các luật sư có xu hướng cho rằng không đủ bằng chứng.

Những tội danh mà Hồng y Pell bị buộc tội xảy ra vào năm 1996, khi ông còn là Tổng giám mục Melbourne. Một trong hai nạn nhân đã chết vào năm 2014, và chưa từng tố cáo về vụ lạm dụng. Vì vậy, lời khai chỉ đến từ một người đàn ông, người nói rằng cặp đôi này đã bị buộc phải tham gia vào các hành vi tình dục trong phòng thờ linh thiêng, hay phòng thay đồ, sau một buổi lễ Chủ nhật. Nếu các thẩm phán quyết định rằng bồi thẩm đoàn vẫn còn nghi ngờ về tội lỗi của Hồng y Pell, ông sẽ ngay lập tức được thả ra. Nếu không, một cuộc xét xử lại vẫn có thể diễn ra, nếu các thẩm phán cho rằng các vi phạm về thủ tục tố tụng trước đây đã tước đi sự công bằng dành cho vị Hồng y.

Chính phủ chia sẻ quyền lực ở Sudan

Với việc nhà cựu độc tài Omar al Bashir đối mặt với các phiên tòa về tội danh tham nhũng, Sudan bước vào một kỷ nguyên mới. Một thủ tướng dân sự sẽ được bổ nhiệm hôm nay và tuyên thệ nhậm chức vào ngày mai. Các nhà lãnh đạo biểu tình đã đề cử Abdalla Hamdok, một chuyên gia kinh tế trưởng của Liên Hợp Quốc, người từng làm việc cho Bộ Tài chính Sudan trước khi ông Bashir lên nắm quyền sau cuộc đảo chính năm 1989.

Ông Hamdok sẽ lãnh đạo một nội các chuyển tiếp, dưới sự giám sát của một “hội đồng chủ quyền” bao gồm sáu đại diện dân sự và năm quân nhân được chính quyền quân sự chỉ định vốn điều hành đất nước kể từ khi ông Bashir bị lật đổ vào tháng 4. Nhiều người hoài nghi về dàn xếp chia sẻ quyền lực này, được cho là sẽ mở đường cho các cuộc bầu cử trong thời hạn ba năm. Nó cho phép chính quyền quân sự bổ nhiệm một đại diện làm chủ tịch hội đồng trong 21 tháng đầu tiên, và dường như sẽ đảm bảo cho họ được miễn trừ truy tố các tội ác trong quá khứ. Nhiều người cho rằng các vị tướng sẽ tận dụng thời gian này để củng cố quyền lực của họ.

Người tị nạn Syria không còn được chào đón ở Thổ Nhĩ Kỳ

Thổ Nhĩ Kỳ đã giúp đỡ cho hàng triệu người chạy trốn khỏi cuộc nội chiến Syria nhiều hơn so với phần lớn các quốc gia khác. Nhưng chính phủ của Tổng thống Recep Tayyip Erdogan cho rằng đã đến lúc 3,6 triệu người tị nạn Syria ở Thổ Nhĩ Kỳ phải về nước. Thực tế thì tất cả các đảng đối lập đều đồng ý. Ông Erdogan đã nhiều lần nói rằng ông có kế hoạch tạo ra một khu vực an toàn ở miền bắc Syria bằng cách đánh bại quân nổi dậy người Kurd ở đó, cho phép ông đưa hàng trăm ngàn người tị nạn đến khu vực này.

Thổ Nhĩ Kỳ đã bị chỉ trích vì trục xuất các nhóm nhỏ người tị nạn trở lại Syria, điều mà họ phủ nhận. Viện dẫn một điều luật cấm họ di chuyển tự do khắp đất nước, chính phủ đã yêu cầu hàng ngàn người Syria chưa đăng ký rời khỏi Istanbul, nơi nhiều người đã chuyển đến từ miền Nam. Hạn chót mà họ dự kiến sẽ phải rời khỏi thành phố lớn nhất Thổ Nhĩ Kỳ là hôm nay.

Hội chợ ngành công nghiệp game

Các game thủ trên thế giới sẽ tụ họp vào hôm nay tại Cologne để tham gia một hội chợ thương mại lớn nhất trong ngành. Trong bốn ngày, khoảng 400.000 người sẽ tràn qua ngôi làng cosplay (trang phục trò chơi) và các khu vực trò chơi hoài cổ dùng tay cầm điều khiển, trong khi những người khổng lồ trong ngành – Sony, Microsoft, Nintendo và Google – được dự đoán sẽ công bố các tựa game mới và các trailer giới thiệu ngắn.

Doanh thu ngành game năm 2018.

Với sự phát triển của game di động và thể thao điện tử, ngành công nghiệp này kiếm được nhiều tiền ngang với Hollywood từ thị trường Mỹ vào năm ngoái. Họ thu được hơn 150 tỷ đô la trên thế giới trong năm ngoái, tăng trưởng 13% mỗi năm. Gần một nửa doanh số này được tạo ra từ mô hình miễn phí, trong đó các trò chơi là miễn phí nhưng người chơi được khuyến khích mua các sản phẩm bổ sung trong khi chơi. “Chiến trường cạnh tranh” mới nhất là mô hình chơi game dựa trên đăng ký, không yêu cầu thiết bị điều khiển chuyên dụng, chỉ cần kết nối Internet tốc độ cao. Ví dụ, Google Stadia đã được công bố vào tháng 3, còn Microsoft và Sony đã tiết lộ một quan hệ đối tác cho mô hình game dựa trên nền tảng đám mây vào tháng 5, còn Apple sẽ ra mắt Arcade, một dịch vụ trên ứng dụng, vào cuối năm nay.
 

Tại sao Stalin được dựng tượng, còn Hitler thì không?

Print Friendly, PDF & Email

stalin-statue

Nguồn: Peter Singer, “A Statue for Stalin?” Project Syndicate, 09/01/2014.

Biên dịch: Nguyễn Huy Hoàng

Hitler và Stalin là hai kẻ độc tài tàn nhẫn từng tiến hành những vụ thảm sát trên diện rộng. Nhưng trong khi người ta không thể hình dung ra một bức tượng Hitler ở Berlin hay ở bất cứ nơi nào khác trên nước Đức, thì những bức tượng Stalin lại được khôi phục trên những thị trấn ở khắp Gruzia (quê hương của Stalin), và một bức tượng khác sắp được dựng lên ở Moskva như một phần trong việc tưởng niệm tất cả các nhà lãnh đạo Liên Xô.

Sự khác biệt trong thái độ không chỉ giới hạn trong biên giới của các quốc gia mà Hitler và Stalin từng cai trị. Ở Mỹ, có một bức tượng bán thân của Stalin ở Đài tưởng niệm D-Day Quốc gia ở Virginia. Ở New York, tôi (Peter Singer) mới ăn tối tại một nhà hàng Nga có đồ dùng kiểu Xô viết, nữ phục vụ mặc đồng phục Liên Xô, và một bức tranh vẽ các nhà lãnh đạo Xô viết, trong đó nổi bật là Stalin. New York cũng có một Quán ba KGB. Theo tôi được biết, không có nhà hàng nào mang phong cách Đức Quốc xã ở New York; và cũng không có quán ba Gestapo hay SS nào.

Vậy tại sao Stalin lại tương đối được chấp nhận hơn so với Hitler?

Trong một cuộc họp báo hồi tháng trước, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã cố gắng biện minh. Khi được hỏi về kế hoạch dựng tượng Stalin của Moskva, Putin nhắc đến Oliver Cromwell, lãnh đạo phe Nghị viện trong cuộc Nội chiến Anh hồi thế kỷ 17, và hỏi: “Sự khác biệt thực sự giữa Cromwell và Stalin là gì?” Rồi Putin tự mình trả lời câu hỏi: “Chẳng khác gì,” và sau đó mô tả Cromwell là một “kẻ xảo quyệt” “có vai trò rất mơ hồ trong lịch sử nước Anh.” (Có một bức tượng Cromwell được dựng bên ngoài Viện Thứ dân [tức Hạ viện] ở London.)

“Mơ hồ” là lời mô tả hợp lý cho tính đạo đức trong những hành động của Cromwell. Tuy thúc đẩy quyền lực của nghị viện ở Anh quốc, chấm dứt nội chiến, và cho phép một mức độ khoan dung tôn giáo nhất định, Cromwell cũng ủng hộ phiên tòa xét xử và hành quyết vua Charles I, và hung bạo xâm chiếm Ireland để phản ứng lại mối đe dọa từ liên minh giữa người Công giáo Ireland và Hoàng gia Anh.

Nhưng không như Cromwell, Stalin phải chịu trách nhiệm trước vô số cái chết của những người dân thường, bên ngoài các cuộc chiến tranh và chiến dịch quân sự. Theo Timothy Snyder, tác giả cuốn Bloodlands (Những vùng đất đẫm máu, châu Âu giữa Hitler và Stalin), khoảng 2 đến 3 triệu người đã chết trong các trại lao động cưỡng bức (gọi là Gulag) và có lẽ khoảng 1 triệu người đã bị bắn chết trong cuộc Đại Thanh trừng cuối những năm 1930. Khoảng 5 triệu người chết đói trong nạn đói 1930-1933, trong đó có 3,3 triệu người Ukraina thiệt mạng vì một chính sách có chủ đích liên quan đến quốc tịch hay thân thế trung nông của họ, được gọi là kulak (tầng lớp địa chủ).

Ước tính của Snyder về tổng số nạn nhân của Stalin không tính đến những người sống sót sau những trại lao động cưỡng bức hay bị lưu đày trong nước dưới những điều kiện khắc nghiệt. Nếu tính cả họ thì có khoảng 25 triệu người phải chịu đựng nỗi thống khổ dưới chế độ độc tài của Stalin. Tổng số người chết mà Snyder quy trách nhiệm cho Stalin thấp hơn con số thường được trích dẫn là 20 triệu người, con số này được ước tính trước khi giới sử gia tiếp cận được văn khố của Liên Xô. Dù thế nào thì đó cũng là một con số khủng khiếp – tương đương số lượng người mà Đức Quốc xã sát hại (trong khoảng thời gian ngắn hơn).

Hơn nữa, các tài liệu lưu trữ của Liên Xô cho thấy chúng ta không thể nói rằng những vụ giết người của Đức Quốc xã là tồi tệ hơn vì chúng nhắm đến các nạn nhân dựa trên cơ sở chủng tộc hay sắc tộc của họ. Stalin cũng nhắm đến một số nạn nhân dựa trên cơ sở đó – không chỉ có người Ukraina, mà còn có cả những người dân tộc thiểu số của các nước có chung đường biên giới với Liên Xô. Những cuộc bức hại của Stalin cũng nhắm đến một số lượng lớn người Do Thái.

Không có phòng hơi ngạt nào, và cứ cho là động lực đằng sau những vụ sát hại của Stalin không phải là diệt chủng, mà là mối đe dọa hay sự đối lập, dù thật hay tưởng tượng, tới chế độ của Stalin. Nhưng điều đó cũng không thể biện minh cho quy mô của việc sát hại và tù đày đã diễn ra.

Nếu có bất cứ sự “mơ hồ” nào về lý lịch đạo đức của Stalin, thì nó có lẽ là vì chủ nghĩa cộng sản cũng có điểm đồng về những ước muốn cao thượng hơn như của chúng ta, là tìm kiếm sự bình đẳng cho tất cả và chấm dứt đói nghèo. Không thể tìm thấy khát vọng phổ quát nào như vậy trong chủ nghĩa quốc xã, thứ rõ ràng là không quan tâm đến những gì là tốt cho tất cả mà chỉ quan tâm đến những gì là tốt cho một nhóm chủng tộc, và chủ nghĩa quốc xã rõ ràng là được thúc đẩy bằng thái độ hận thù và khinh miệt với các nhóm dân tộc khác.

Nhưng chủ nghĩa cộng sản dưới thời Stalin lại đi ngược lại chủ nghĩa quân bình, vì nó trao quyền lực tuyệt đối cho một số ít, và phủ nhận mọi quyền lợi của số nhiều. Những người bênh vực danh tiếng của Stalin ghi nhận ông đã đưa hàng triệu người thoát khỏi đói nghèo; nhưng hàng triệu người đáng lẽ cũng đã được cứu thoát khỏi đói nghèo mà không cần phải sát hại và giam giữ hàng triệu người khác.

Một số người khác bảo vệ sự vĩ đại của Stalin dựa trên vai trò của ông trong việc đẩy lui cuộc xâm lược của Đức Quốc xã và cuối cùng là đánh bại Hitler. Nhưng cuộc thanh trừng những lãnh đạo quân đội trong cuộc Đại Thanh trừng của Stalin đã làm suy yếu nghiêm trọng Hồng Quân, việc Stalin ký Hiệp ước Bất tương xâm Xô-Đức năm 1939 đã mở đường cho sự khởi đầu của Thế chiến II, và sự mù quáng của Stalin trước mối đe dọa của Đức Quốc xã năm 1941 đã khiến Liên Xô không được chuẩn bị để chống lại cuộc tấn công của Hitler.

Đúng là Stalin đã đưa đất nước của ông đến thắng lợi trong chiến tranh, và đến một vị thế quyền lực toàn cầu mà nó chưa từng đạt được trước đó, một điều cũng là lý do khiến nó sụp đổ sau này. Hitler, ngược lại, đã để đất nước của mình tan rã, bị chiếm đóng, và bị chia cắt.

Mọi người đồng cảm với đất nước mình và ngưỡng mộ những người đã dẫn dắt nó ở thời kỳ đỉnh cao nhất. Điều đó có thể giải thích lí do tại sao người Moskva lại sẵn sàng chấp nhận một bức tượng Stalin hơn là người Berlin sẵn sàng chấp nhận một bức tượng Hitler.

Nhưng đó có thể chỉ là một phần lí do của thái độ đối xử khác biệt đối với hai kẻ giết người hàng loạt này. Nó vẫn còn khiến tôi bối rối trước nhà hàng mang phong cách Xô viết và Quán ba KGB ở New York.

Peter Singer là Giáo sư Đạo đức sinh học (Bioethics) tại Đại học Princeton và Giáo sư Danh dự tại Đại học Melbourne. Các cuốn sách của ông bao gồm Animal LiberationPractical EthicsOne WorldThe Ethics of What We Eat (đồng tác giả với Jim Mason), Rethinking Life and DeathThe Point of View of the Universe, đồng tác giả với Katarzyna de Lazari-Radek, và gần đây nhất là The Most Good You Can Do. Năm 2013, ông được Viện Gottlieb Duttweiler vinh danh là “nhà tư tưởng đương thời có ảnh hưởng nhất” thứ ba trên thế giới.
 

Từ hàng rào điện tử McNamara đến bức tường biên giới của Trump

Print Friendly, PDF & Email

Nguồn: Sharon Weinberger, “Five Decades Ago in Vietnam, a Different Great, Great Wall,” The New York Times, 25/04/2017.

Biên dịch: Phạm Hồng Anh | Hiệu đính: Nguyễn Huy Hoàng

Khi trở về từ Nam Việt Nam năm 1961, Tướng Maxwell Taylor đề xuất một kế hoạch có vẻ đơn giản để ngăn chặn cuộc nổi dậy của Cộng sản: một hàng rào không thể xuyên thủng sẽ cắt đứt nguồn cung nhân lực và khí tài từ miền Bắc.

Khi đó Taylor cũng khuyên Tổng thống John F. Kennedy gửi thêm quân đội chính quy tới Việt Nam, một lời kiến nghị còn ám ảnh nước Mỹ trong nhiều thập niên sau này. Taylor lý luận rằng hàng rào sẽ làm suy yếu Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam (Việt Cộng), giúp các lực lượng Hoa Kỳ và Nam Việt Nam đánh bại Cộng sản.

Ai cũng biết câu chuyện Mỹ can dự quân sự vào Việt Nam và thất bại. Nhưng câu chuyện gốc rễ về nỗ lực thất bại của Mỹ trong việc xây dựng một bức tường trên đất nước Việt Nam gần như đã rơi vào quên lãng. Hàng rào Việt Nam bắt đầu từ một Taylor với nhận thức sai lầm, người mà theo phóng viên Thomas E. Ricks có lẽ là “vị tướng phá hoại nhất trong lịch sử nước Mỹ.” Taylor đã chỉ dẫn cho chuyên gia chống nổi dậy nổi tiếng Edward Lansdale “đưa mọi thiên tài Mỹ vào làm việc để có một đường dây điện hay cái gì đó giăng ngang ranh giới [Bắc Nam], và sau đó dọc xuống phía Lào và Campuchia.”

Lansdale không mấy hứng thú với rào chắn này, bởi vậy ông chuyển nhiệm vụ cho Cơ quan quản lý các dự án nghiên cứu cao cấp (ARPA), một đơn vị ít được biết đến thuộc Lầu Năm Góc, gồm các nhà khoa học và kỹ sư, được thành lập năm 1958 để giúp Hoa Kỳ chiến thắng cuộc chạy đua không gian với Liên Xô. ARPA (sau này thêm từ “Quốc phòng” vào tên gọi và được biết với cái tên Darpa) đã nghiêm túc tập hợp một số người giỏi nhất để nghiên cứu vấn đề. Họ kết luận rằng nếu thực sự muốn ngăn những người quyết tâm vượt biên thì cần phải tàn nhẫn.

Các báo cáo bí mật của ARPA thời gian đó mô tả những chi tiết mà “các thiên tài Mỹ” cho là cần làm để rào kín một quãng đường dài 2.000 dặm (3.200 km) – tương đương với chiều dài biên giới Mỹ-Mexico, mặc dù trong trường hợp Việt Nam, nó bị chia cắt thành năm khu vực riêng biệt. Bên cạnh việc triển khai một hạm đội gồm máy bay cánh cố định và tàu tuần tra, dự án “niêm phong biên giới” đề xuất sử dụng thuốc diệt cỏ để phá trụi một đoạn đường cốt yếu dài 180 dặm (290 km) thuộc Đường mòn Hồ Chí Minh, một tuyến đường mà Bắc Việt sử dụng để tiếp tế cho Việt Cộng; đặt mìn dọc vĩ tuyến 17, ranh giới giữa miền Bắc và miền Nam; và dùng hóa chất có màu để theo dõi tàu thuyền trên các tuyến đường thủy.

Dự án này cũng kêu gọi phát triển các công nghệ “mới.” Đính kèm với bản đề xuất năm 1964 của ARPA là một danh sách yêu cầu được viết tay, bao gồm hai triệu quả mìn được ngụy trang giống như đá, 20.000 quả bom bi chứa chất làm rụng lá và một lượng không xác định “chất thu hút côn trùng.” Có lẽ đáng lo ngại nhất là yêu cầu cấp 25.000 “vũ khí hóa học” không xác định rõ tên gọi.

Các chuyên gia tại Lầu Năm Góc đã do dự trước bản đề xuất của ARPA. Khi xem xét kế hoạch này, Seymour Deitchman, một trợ lý đặc biệt về chống nổi dậy, nhận xét rằng để rào chắn hoạt động được, chi phí cho số máy bay cánh cố định và trực thăng cần có là vô cùng lớn. Bất kỳ loại rào chắn nào, dù là hàng rào vật lý hay hàng rào điện, đều đòi hỏi phải bảo dưỡng liên tục và đắt đỏ. “Các thiết bị giám sát biên giới không cần người điều khiển cũng cần chi phí đáng kể để bảo trì và thay thế những chi tiết hỏng hóc, bên cạnh một hệ thống chỉ huy và kiểm soát khổng lồ để nhận diện các điểm xâm nhập,” Deitchman viết.

Đề xuất làm rào chắn của ARPA bị Lầu Năm Góc bác bỏ bởi chi phí quá đắt đỏ và đòi hỏi một cam kết quân sự của Mỹ ở Việt Nam mà Nhà Trắng chưa sẵn sàng đưa ra. Nhưng giống như nhiều ý tưởng tệ hại, bản đề xuất này lại được tái sử dụng chỉ vài năm sau đó khi cuộc chiến vũ trang ở Việt Nam leo thang. Một cựu quan chức ARPA viết rằng bức rào chắn đã sống lại nhờ sự “tuyệt vọng” của Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara. Lần này, nhiệm vụ được giao cho một nhóm có tên Jasons được ARPA tài trợ, gồm các nhà khoa học mà các tài liệu Lầu Năm Góc mô tả là “nhóm tinh túy nhất của cộng đồng học thuật trong các lĩnh vực kỹ thuật.”

Thay vì xây dựng một bức tường hay rào chắn thực sự, nhóm Jasons tư vấn xây dựng một cái gì đó giống như một bức tường ảo làm từ cảm biến âm thanh và địa chấn, kết nối với một trung tâm máy tính chỉ huy và kiểm soát có thể ra lệnh cho máy bay quân sự tấn công. Cảm biến sẽ xác định có người hoặc xe đi qua lằn ranh vô hình này; các thuật toán sẽ tính toán vị trí; sau đó các tọa độ này sẽ được chuyển đến cho phi công để ném bom vào địa điểm ước định.

Đến năm 1967, Không quân Hoa Kỳ đã thả nhiều chuỗi cảm biến âm thanh dọc Đường mòn Hồ Chí Minh. Chúng giúp phát hiện các đoàn người đi qua và chuyển dữ liệu đến một cặp máy tính IBM lớn ở Thái Lan, cặp máy tính này sẽ điều khiển máy bay trực thăng và máy bay chiến đấu tới tọa độ dự tính. Thay vì ném bom mục tiêu mà họ nhìn thấy, lần đầu tiên phi công thực hiện tấn công dựa trên mục tiêu nhận từ máy tính, mở ra thời kỳ “chiến tranh nhấn nút”.

Dự án có tên mã là Igloo White và được triển khai chủ yếu một cách bí mật này đã gặp phải vô số vấn đề kỹ thuật, như tuổi thọ pin cảm biến ngắn. Khi thông tin về dự án bắt đầu lọt ra ngoài, McNamara buộc phải đưa ra một tuyên bố công khai, mặc dù cung cấp rất ít chi tiết về hàng rào. “Tôi không có ý định dâng cho kẻ thù lợi thế biết được chúng ta sẽ sử dụng công cụ nào, ở đâu hay số lượng bao nhiêu,” McNamara nói tại một cuộc họp báo vào tháng 9 năm 1967.

Không quân Hoa Kỳ tuyên bố thành công vang dội, dẫn ra những con số lớn về các đoàn người bị trúng bom, tuy nhiên việc xác minh những con số đó là rất khó khăn, bởi trong thời đại chiến tranh số mới, chỉ Lầu Năm Góc mới có sự tiếp cận đầy đủ đối với chiến trường. Trên thực tế, bức rào chắn này có ảnh hưởng rất nhỏ đến Việt Cộng. Những người ủng hộ công nghệ nền tảng chỉ trích Không quân vì sử dụng công nghệ cảm biến để theo đuổi chiến dịch ném bom chiến lược thất bại vào Bắc Việt, làm trệch hướng nguồn lực khỏi kế hoạch rào chắn. Dù lý do là gì thì cũng có một kết luận rõ ràng: Bất chấp những báo cáo lạc quan từ Không quân, sự thất bại của bức rào chắn lớn đến mức cuối cùng nó bị chế giễu bằng cái tên “Hàng rào McNamara.”

Thất bại này đã bị lờ đi nhiều hơn là bị quên lãng khi các thành phần của hàng rào điện tử lại được đưa vào sử dụng hàng thập niên sau đó. Bắt đầu từ năm 2006, chính phủ Hoa Kỳ đã thử nghiệm kết hợp các camera, cảm biến, và máy bay để ngăn cản người vượt biên trái phép qua biên giới Mỹ-Mexico. Một số công nghệ, như cảm biến và khí cầu cố định, là hậu thân trực tiếp của công trình của ARPA trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam. Chương trình trị giá nhiều tỷ đô la này đã bị đình chỉ sau năm năm, giữa bối cảnh chi phí leo thang và có bằng chứng cho thấy công nghệ này không ngăn chặn hiệu quả tình trạng vượt biên.

Hiện nay Tổng thống Trump đang đề xuất kế hoạch xây một bức tường của riêng mình. Tuy nhiên “bức tường vĩ, vĩ đại” của ông, một điểm nhấn trong chiến dịch tranh cử và nay là nhiệm kỳ tổng thống của ông, chưa bao giờ được diễn giải cụ thể hơn nghĩa đen là bức từng xây bằng gạch và vữa. Hôm 24 tháng 2, chính quyền đề nghị (các nhà thầu tiềm năng) nộp đề xuất về “thiết kế và xây dựng một số cấu trúc tường mẫu ở quanh vùng biên giới giữa Mỹ với Mexico.”

Ngay cả khi bỏ qua chi phí và những khó khăn về mặt kỹ thuật để xây dựng một cấu trúc dài gần 2.000 dặm, bức tường sẽ là vô dụng nếu không có cách giám sát đột nhập. Nhận thức được điều này, Rudolph W. Giuliani, một trong những người thân cận với Trump, đã mô tả bức tường này “vừa là bức tường kỹ thuật, vừa là bức tường vật lý,” nhưng định nghĩa cụ thể nhất từ trước đến nay về bức tường cũng mới chỉ dừng ở mức đó.

Bức tường do Tổng thống Trump đề xuất không phải là nỗ lực đầu tiên hay cuối cùng nhằm xây dựng một bức rào chắn bất khả xâm phạm. Ít nhất thì Hàng rào McNamara cũng được tạo nên nhờ giới tinh hoa khoa học của Mỹ. Điều độc đáo duy nhất về đề xuất xây tường mới nhất của Trump là nó thiếu cả cái mã sáng tạo công nghệ, chứ chưa nói đến yếu tố “thiên tài Mỹ.”

Sharon Weinberger là tác giả cuốn The Imagineers of War: The Untold Story of Darpa, the Pentagon Agency That Changed the World.

Hình: Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ McNamara thông báo trong một buổi họp báo về kế hoạch xây dựng hàng rào điện tử giữa Bắc và Nam Việt Nam. Nguồn: NYT.

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Thống kê
  • Đang truy cập19
  • Hôm nay6,187
  • Tháng hiện tại97,608
  • Tổng lượt truy cập4,149,830
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây